Tovlamachilik uchun javobgarlik

Tovlamachilik nima?

Tovlamachilik — jabrlanuvchi yoki uning yaqin kishilarini qo‘rqitish orqali o‘zgadan:

mol-mulkni;
mol-mulkka bo‘lgan huquqni;
mulkiy manfaatlarni;
yoki mulkiy xususiyatga ega harakatlarni bajarishni talab qilishdir.

Qo‘rqitish quyidagi harakatlarni sodir etish tahdidi orqali amalga oshirilishi mumkin:

jabrlanuvchi yoki uning yaqin kishilariga zo‘rlik ishlatish;
mol-mulkka shikast etkazish yoki uni nobud qilish;
jabrlanuvchining axborot resursini yo‘q qilish, o‘zgartirish, egallab olish yoki undan foydalanishni to‘sib qo‘yish;
jabrlanuvchi sir saqlashni xohlagan ma’lumotlarni oshkor qilish;
uni sharmanda qiladigan uydirmalarni tarqatish.

Jabrlanuvchini o‘z mol-mulki yoki mol-mulkka bo‘lgan huquqini berishga majbur qiladigan vaziyatni ataylab yaratish ham tovlamachilik hisoblanadi.

Tovlamachilik qachon tugallangan hisoblanadi?

Tovlamachilikda aybdor shaxs talab qilgan mol-mulkni amalda olgan bo‘lishi shart emas.

Mol-mulk, mulkiy huquq yoki mulkiy manfaatni berish haqidagi talab tegishli tahdid bilan bildirilgan paytdan boshlab qilmish tugallangan jinoyat sifatida baholanishi mumkin.

Shu sababli jabrlanuvchi talabni bajarmagan yoki pulni bermagan bo‘lsa ham, jinoiy javobgarlik kelib chiqishi mumkin.

Qanday jazo belgilangan?

Tovlamachilik:

3 yildan 5 yilgacha ozodlikni cheklash;
yoki 3 yildan 5 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish

bilan jazolanadi.

Qaysi holatlarda jazo og‘irlashadi?

Tovlamachilik:

takroran;
xavfli retsidivist tomonidan;
ko‘p miqdorda;
bir guruh shaxslar tomonidan oldindan til biriktirib

sodir etilsa, 5 yildan 10 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish bilan jazolanadi.

Tovlamachilik:

juda ko‘p miqdorda;
o‘ta xavfli retsidivist tomonidan;
uyushgan guruh tomonidan;
yoki uyushgan guruh manfaatlarini ko‘zlab

sodir etilsa, 10 yildan 15 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish bilan jazolanadi.

Tovlamachilik bilan qarzni talab qilish o‘rtasidagi farq

Qonuniy qarzni to‘lashni talab qilishning o‘zi tovlamachilik hisoblanmaydi.

Biroq shaxs qarzni undirish maqsadida:

zo‘rlik ishlatish bilan qo‘rqitsa;
mol-mulkni nobud qilish tahdidini bildirsa;
sir yoki sharmanda qiluvchi ma’lumotlarni tarqatish bilan qo‘rqitsa;
qonun bilan berilmagan mol-mulk yoki mulkiy manfaatni talab qilsa,

qilmish holatga qarab tovlamachilik sifatida baholanishi mumkin.

Qarzni undirish qonunchilikda belgilangan sud yoki ijro tartibida amalga oshirilishi kerak.

Internet orqali tovlamachilik

Tovlamachilik telefon, messenjer, ijtimoiy tarmoq yoki elektron pochta orqali ham sodir etilishi mumkin.

Jumladan, shaxsiy foto, video, yozishmalar yoki boshqa ma’lumotlarni tarqatish bilan qo‘rqitib:

pul talab qilish;
mol-mulk yoki mulkiy huquqni talab qilish;
pullik xizmatdan voz kechishni yoki qarzni kechishni talab qilish tovlamachilik alomatlarini keltirib chiqarishi mumkin.

Tovlamachilikka uchraganda nima qilish kerak?

Tovlamachilikka uchragan shaxsga:

talab qilingan pul yoki mol-mulkni o‘zboshimchalik bilan bermaslik;
xabarlar, yozishmalar, audio va videoyozuvlarni o‘chirmaslik;
telefon raqamlari, bank karta ma’lumotlari va akkauntlarni saqlab qolish;
tahdidning vaqti, joyi va mazmunini qayd etish;
ichki ishlar yoki prokuratura organlariga tezkor murojaat qilish tavsiya etiladi.

Tovlamachi bilan mustaqil ravishda uchrashish yoki uni ushlashga urinish xavfli bo‘lishi mumkin. Keyingi harakatlar huquqni muhofaza qiluvchi organlar ko‘rsatmasi asosida amalga oshirilishi maqsadga muvofiq.

Normativ hujjatlar

O‘zbekiston Respublikasining Jinoyat kodeksi