Xaridor bilishi kerak bo‘lgan 5 muhim huquq

1. Nuqsonli tovar bo‘lsa, talabni xaridor tanlaydi

Agar sotuvchi tovardagi nuqsonni xarid vaqtida oldindan ma’lum qilmagan bo‘lsa, iste’molchi o‘z xohishiga ko‘ra:

tovarni xuddi shunday marka yoki modeldagi sifatli tovarga almashtirish;
boshqa marka yoki modelga almashtirib, narxini qayta hisoblash;
nuqsonni bepul bartaraf etish yoki ta’mirlash xarajatlarini qoplatish;
xarid narxini nuqsonga mutanosib kamaytirish;
shartnomani bekor qilib, to‘langan pul va etkazilgan zararni qoplash talablaridan birini qo‘yishi mumkin.

Bu huquq 24 soat bilan cheklanmaydi. Nuqson kafolat yoki yaroqlilik muddatida aniqlansa, shu muddat davomida talab qo‘yish mumkin. Agar bunday muddatlar belgilanmagan bo‘lsa — 6 oy ichida, ko‘chmas mulk bo‘yicha esa, qoida tariqasida, 2 yil ichida talab qo‘yiladi.

2. Chek yo‘qligi har doim huquqdan mahrum qilmaydi

Kassa yoki tovar cheki xaridni tasdiqlashning eng qulay dalillaridan biri. Biroq nuqsonli tovar bo‘yicha talabni ko‘rib chiqish uchun xaridni boshqa hujjatlar yoki dalillar bilan ham tasdiqlash mumkin. Kafolatli tovarlarda tegishlicha rasmiylashtirilgan texnik pasport yoki uning o‘rnini bosuvchi hujjat ham ahamiyatga ega.

Shu sabab chekni saqlash tavsiya etiladi, ammo «chek yo‘q — hech qanday talab qabul qilinmaydi» degan yondashuv har doim ham qonunga muvofiq emas.

3. «Almashtirilmaydi va qaytarilmaydi» degan yozuv barcha holatlarga tatbiq etilmaydi

Sotuvchi oddiy e’lon yoki ichki qoida bilan iste’molchining nuqsonli tovar bo‘yicha qonunda belgilangan huquqlarini bekor qila olmaydi. Iste’molchining qonunchilikda nazarda tutilgan huquqlarini kamsitadigan shartlar haqiqiy emas.

Biroq bu har qanday sifatli tovarni istalgan holatda qaytarish mumkin degani emas. Maqbul sifatli ayrim tovarlar qonunchilikda belgilangan ro‘yxatga muvofiq almashtirilmaydi va qaytarilmaydi.

4. Tovar haqida to‘g‘ri va to‘liq ma’lumot olish huquqi bor

Iste’molchi tovar, ish yoki xizmatning xususiyatlari, narxi, ishlab chiqaruvchisi yoki sotuvchisi, kafolati, xizmat yoki yaroqlilik muddati va xavfsiz foydalanish shartlari haqida to‘g‘ri va tushunarli ma’lumot olish huquqiga ega.

Noto‘g‘ri yoki etarli bo‘lmagan axborot, shu jumladan chalg‘ituvchi reklama sababli huquq buzilsa, sotuvchiga talab qo‘yish, Raqobatni rivojlantirish va iste’molchilar huquqlarini himoya qilish qo‘mitasiga yoki sudga murojaat qilish mumkin.

5. Chegirmada olingan tovar ham iste’molchi huquqlaridan tashqarida emas

Tovar «aktsiya» yoki chegirmada sotib olinganining o‘zi iste’molchini nuqsonli tovar bo‘yicha qonuniy huquqlardan mahrum qilmaydi.

Agar muayyan nuqson xarid vaqtida iste’molchiga oldindan ochiq ma’lum qilinmagan bo‘lsa, nuqsonli tovarga nisbatan almashtirish, ta’mirlash, narxni kamaytirish yoki shartnomani bekor qilish kabi umumiy qoidalar qo‘llaniladi.

Eslatma: chegirma aynan iste’molchiga oldindan ma’lum qilingan muayyan nuqson sababli berilgan bo‘lsa, keyinchalik xuddi shu ma’lum qilingan nuqsonni asos qilib talab qo‘yish masalasi boshqacha baholanadi.

Normativ hujjatlar

O‘zbekiston Respublikasining «Iste’molchilarning huquqlarini himoya qilish to‘g‘risida»gi Qonuni, 26.04.1996-yildagi 221-I-son

Maqola foydali bo‘ldimi?

Bo‘limlar