Daromad deklaratsiyasi nima?

Jami yillik daromad to‘g‘risidagi deklaratsiya — jismoniy shaxsning soliq davrida olgan daromadlari, ushlab qolingan soliq summalari va to‘lanishi lozim bo‘lgan jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig‘i ko‘rsatiladigan hujjat.

Soliq davri kalendarь yil hisoblanadi. Deklaratsiya o‘tgan yilda olingan daromadlar bo‘yicha taqdim etiladi.

Kimlar deklaratsiya topshiradi?

Jismoniy shaxs, jumladan, quyidagi daromadlarni olgan bo‘lsa, deklaratsiya taqdim etishi kerak:

• soliq agentida soliq solinmagan mulkiy daromadlar;
• soliq agenti bo‘lmagan manbalardan olingan daromadlar;
• O‘zbekistondan tashqaridagi manbalardan olingan daromadlar;
• ilm-fan, adabiyot va san’at asarlarini yaratish hamda ulardan foydalanish uchun mualliflik haqi;
• soliq agenti soliq ushlab qolmagan moddiy naf tarzidagi daromadlar;
• jismoniy shaxslardan olingan soliq solinadigan daromadlar;
• deklaratsiya asosida soliq to‘lash tartibi tanlangan daromadlar;
• soliq ushlab qolinmagan boshqa soliq solinadigan daromadlar.

Muhim: asosiy ish joyidan tashqari daromad olinganining o‘zi har doim deklaratsiya topshirish majburiyatini anglatmaydi. Agar daromadni to‘lagan soliq agenti soliqni belgilangan tartibda to‘liq ushlab qolgan bo‘lsa, ushbu daromad bo‘yicha alohida deklaratsiya talab etilmasligi mumkin.

Qaysi daromadlar bo‘yicha deklaratsiya talab etilishi mumkin?

Amaliyotda deklaratsiya, masalan, quyidagi holatlarda taqdim etiladi:

• ko‘chmas mulkni sotishdan soliq solinadigan daromad olinganda;
• jismoniy shaxsga mol-mulkni ijaraga berishdan daromad olinganda va soliq manbada ushlab qolinmaganda;
• chet elda ishlash, xizmat ko‘rsatish yoki investitsiyadan daromad olinganda;
• jismoniy shaxsdan haq evaziga xizmat ko‘rsatish yoki ish bajarish natijasida daromad olinganda;
• mualliflik haqidan soliq ushlab qolinmaganda.

E’tibor bering: har bir daromad soliq solinadigan daromad hisoblanmaydi. Soliq kodeksida soliqdan ozod etilgan daromadlar ham belgilangan.

Deklaratsiya qachon topshiriladi?

Jami yillik daromad to‘g‘risidagi deklaratsiya hisobot yilidan keyingi yilning 1 aprelidan kechiktirmay doimiy yashash joyidagi soliq organiga taqdim etiladi.

Masalan: 2026-yilda olingan daromadlar bo‘yicha deklaratsiya 2027-yil 1 apreldan kechiktirmay topshiriladi.

Agar deklaratsiya topshirish muddatining oxirgi kuni dam olish yoki ishlanmaydigan kunga to‘g‘ri kelsa, soliq qonunchiligida belgilangan muddatlarni hisoblash qoidalari qo‘llaniladi.

Deklaratsiya qanday taqdim etiladi?

Deklaratsiyani:

• soliq organiga shaxsan;
• pochta orqali buyurtma xat bilan;
• soliq to‘lovchining shaxsiy kabineti yoki soliq organlarining elektron xizmatlari orqali taqdim etish mumkin.

Elektron xizmatga kirishda amaldagi identifikatsiya usullaridan foydalaniladi. ERIni albatta fleshkaga yozdirish haqidagi eski tartibga amal qilish shart emas.

Deklaratsiyada nimalar ko‘rsatiladi?

Deklaratsiyada, asosan:

• soliq to‘lovchi haqidagi ma’lumotlar;
• daromad manbai;
• daromadning turi va miqdori;
• daromad olingan davlat;
• soliq agenti ushlab qolgan soliq;
• chet davlatda to‘langan soliq;
• soliq chegirmalari va imtiyozlar;
• byudjetga qo‘shimcha to‘lanishi yoki qaytarilishi lozim bo‘lgan summa ko‘rsatiladi.

Deklaratsiyaga daromad va ushlab qolingan soliq summalarini tasdiqlovchi hujjatlar ilova qilinadi.

Bunday hujjatlar jumlasiga shartnoma, daromad to‘g‘risidagi ma’lumotnoma, bank hujjatlari, oldi-sotdi hujjatlari va chet davlatda soliq to‘langanini tasdiqlovchi hujjatlar kirishi mumkin.

Chet eldan olingan daromad

O‘zbekiston Respublikasining soliq rezidenti chet el manbalaridan olgan daromadlarini ham deklaratsiyada ko‘rsatadi.

Agar ushbu daromaddan chet davlatda soliq to‘langan bo‘lsa, xalqaro shartnoma va Soliq kodeksi talablariga muvofiq to‘langan soliq O‘zbekistonda hisobga olinishi mumkin.

Buning uchun chet davlat vakolatli organi yoki boshqa tegishli manba tomonidan berilgan tasdiqlovchi hujjat talab etiladi.

Muhim: chet elda soliq to‘langanining o‘zi daromadni deklaratsiyada ko‘rsatmaslik uchun asos bo‘lmaydi.

Soliq qachon to‘lanadi?

Deklaratsiya ma’lumotlari asosida hisoblangan daromad solig‘i hisobot yilidan keyingi yilning 1-iyunidan kechiktirmay to‘lanadi.

Masalan: 2026-yilgi daromadlar bo‘yicha hisoblangan soliq 2027-yil 1-iyundan kechiktirmay to‘lanadi.

Soliqni bank, elektron to‘lov tizimlari, shaxsiy kabinet yoki Soliq mobil ilovasi orqali to‘lash mumkin.

Deklaratsiyada xato aniqlansa

Taqdim etilgan deklaratsiyada:

• daromad ko‘rsatilmay qolgan;
• summa noto‘g‘ri kiritilgan;
• soliq chegirmasi asossiz qo‘llanilgan;
• ushlab qolingan yoki chet elda to‘langan soliq noto‘g‘ri ko‘rsatilgan bo‘lsa, soliq organiga aniqlashtirilgan deklaratsiya taqdim etish lozim.

Agar xato natijasida qo‘shimcha soliq yuzaga kelsa, uni penya va boshqa huquqiy oqibatlar kelib chiqishidan oldin to‘lash maqsadga muvofiq.

Deklaratsiya topshirilmasa nima bo‘ladi?

Deklaratsiyani belgilangan muddatda taqdim etmaslik, noto‘g‘ri ma’lumot kiritish yoki soliqni o‘z vaqtida to‘lamaslik:

• penya hisoblanishiga;
• soliq qarzini undirishga;
• qonunchilikda belgilangan javobgarlikka sabab bo‘lishi mumkin.