Ijara daromadiga soliq solinadimi?

Jismoniy shaxsning mol-mulkni ijaraga yoki ikkilamchi ijaraga berishdan olgan daromadi mulkiy daromad hisoblanadi va jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig‘iga tortiladi.

Ijaraga quyidagilar berilishi mumkin:

• kvartira, uy-joy va dala hovli;
• noturar joy, ofis, savdo yoki ombor binosi;
• avtomototransport vositasi;
• boshqa ko‘char va ko‘chmas mol-mulk.

Soliq stavkasi qancha?

O‘zbekiston Respublikasining soliq rezidenti bo‘lgan jismoniy shaxsning ijaradan olgan daromadiga, qoida tariqasida, 12 foizlik stavka bo‘yicha soliq solinadi.

Daromad solig‘i = soliq solinadigan ijara daromadi × 12 foiz.

Masalan: bir oylik ijara haqi 3 million so‘m bo‘lsa, soliq bazasiga boshqa tuzatishlar kiritilmagan holda oylik soliq:

3 000 000 × 12% = 360 000 so‘mni tashkil etadi.

Soliq bazasi qanday aniqlanadi?

Soliq bazasi ijara shartnomasida belgilangan ijara haqidan kelib chiqib aniqlanadi.

Biroq soliq hisoblash maqsadida ijara haqi qonunchilikda har yil uchun belgilanadigan eng kam ijara stavkalaridan past bo‘lishi mumkin emas.

Eng kam stavkalar:

• mol-mulk turi;
• ko‘chmas mulkning umumiy maydoni;
• transport vositasining turi;
• ob’ekt joylashgan hududga qarab farqlanadi.

Muhim: shartnomada ijara haqi eng kam stavkadan past ko‘rsatilgan bo‘lsa, soliq shartnomadagi past summa bo‘yicha emas, belgilangan eng kam stavkadan kelib chiqib hisoblanishi mumkin.

Ijarachi yuridik shaxs bo‘lsa

Agar mol-mulk yuridik shaxsga yoki soliq agenti hisoblangan boshqa shaxsga ijaraga berilsa, ijara to‘lovini amalga oshirayotgan soliq agenti:

• daromad solig‘ini hisoblaydi;
• ijara haqidan ushlab qoladi;
• byudjetga o‘tkazadi.

Bunday daromad bo‘yicha soliq to‘lov manbaida to‘liq ushlab qolingan bo‘lsa, ijaraga beruvchi soliqni mustaqil ravishda yana to‘lamaydi.

E’tibor bering: ijara shartnomasida ko‘rsatilgan to‘liq summa ijaraga beruvchiga to‘lanadigan summa deb belgilangan bo‘lsa, soliqni kimning hisobidan to‘lash shartnomada aniq ko‘rsatilishi maqsadga muvofiq.

Ijarachi jismoniy shaxs bo‘lsa

Agar ijara haqini to‘layotgan shaxs soliq agenti hisoblanmasa, ijaraga beruvchi daromad solig‘ini mustaqil ravishda to‘laydi.

Bunda jismoniy shaxs:

• dastlabki deklaratsiya yoki soliq organining xabarnomasi asosida;
• daromad olingan oydan keyingi oyning 15-kunigacha;
• har oyda soliq to‘laydi.

Dastlabki deklaratsiya qachon topshiriladi?

To‘lov manbaida soliq solinmaydigan ijara daromadi olayotgan jismoniy shaxs dastlabki deklaratsiyani ijaradan daromad paydo bo‘lgan kundan e’tiboran birinchi oy tugaganidan keyin 5 kun ichida taqdim etadi.

Kelgusi yilda ham ijaradan daromad olish davom etsa, dastlabki deklaratsiya joriy yilning 1 fevralidan kechiktirmay taqdim etiladi.

Muhim: ko‘chmas mulk ijara shartnomasi soliq organlarida elektron ravishda hisobga qo‘yilganda alohida dastlabki deklaratsiya topshirish talab etilmaydi. Soliq organi shartnoma ma’lumotlari asosida to‘lov xabarnomasini shakllantiradi.

Ijara shartnomasini hisobga qo‘yish kerakmi?

Ko‘chmas mulkni ijaraga berish shartnomasi belgilangan tartibda soliq organlarida hisobga qo‘yilishi lozim.

Shartnomada quyidagilarni ko‘rsatish maqsadga muvofiq:

• ijaraga beruvchi va ijarachining ma’lumotlari;
• mol-mulkning manzili va tavsifi;
• ijara muddati;
• oylik ijara haqi;
• to‘lov sanasi va usuli;
• kommunal va boshqa xarajatlarni kim to‘lashi;
• shartnomani bekor qilish shartlari.

Shartnomani soliq organlarining elektron xizmatlari orqali hisobga qo‘yish mumkin.

Yillik deklaratsiya topshiriladimi?

To‘lov manbaida soliq solinmagan ijara daromadi jami yillik daromad to‘g‘risidagi deklaratsiyada ko‘rsatiladi.

Deklaratsiya hisobot yilidan keyingi yilning 1 aprelidan kechiktirmay taqdim etiladi.

Yil yakuni bo‘yicha soliq haqiqatda olingan ijara daromadidan kelib chiqib qayta hisoblanadi.

Yil davomida to‘langan soliq bilan yakuniy hisoblangan summa o‘rtasidagi farq:

• qo‘shimcha to‘lanishi;
• yoki soliq to‘lovchiga qaytarilishi mumkin.

Qo‘shimcha soliq hisobot yilidan keyingi yilning 1-iyunidan kechiktirmay to‘lanadi.

Ijara muddatidan oldin tugasa

Mol-mulkni ijaraga berishdan daromad olish tugasa, ijaraga beruvchi doimiy yashash joyidagi soliq organini bu haqda xabardor qilishi kerak.

Shuningdek:

• ijara shartnomasi bekor qilingani;
• ijarachi mol-mulkni qaytargani;
• oxirgi ijara to‘lovi amalga oshirilgani soliq organining elektron tizimida aks ettirilishi lozim.

E’tibor bering: shartnoma amalda tugagan bo‘lsa-da, soliq organlarida bekor qilinmasa, soliq hisoblanishi davom etishi mumkin.

Ijara haqi xorijiy valyutada belgilansa

Ijara haqi shartnomada xorijiy valyutaga bog‘lab belgilangan bo‘lsa, soliq bazasi daromad olingan sanadagi belgilangan tartibda milliy valyutada hisoblanadi.

O‘zbekiston hududida hisob-kitoblarni amalga oshirishda valyuta qonunchiligi talablariga rioya etilishi lozim.

Soliq to‘lanmasa nima bo‘ladi?

Ijara daromadini yashirish, shartnomani hisobga qo‘ymaslik, deklaratsiyani kechiktirish yoki soliqni o‘z vaqtida to‘lamaslik:

• penya hisoblanishiga;
• soliq qarzini undirishga;
• soliq organi tomonidan qo‘shimcha soliq hisoblanishiga;
• qonunchilikda belgilangan javobgarlikka sabab bo‘lishi mumkin.