Ижара даромадига солиқ солинадими?

Жисмоний шахснинг мол-мулкни ижарага ёки иккиламчи ижарага беришдан олган даромади мулкий даромад ҳисобланади ва жисмоний шахслардан олинадиган даромад солиғига тортилади.

Ижарага қуйидагилар берилиши мумкин:

• квартира, уй-жой ва дала ҳовли;
• нотурар жой, офис, савдо ёки омбор биноси;
• автомототранспорт воситаси;
• бошқа кўчар ва кўчмас мол-мулк.

Солиқ ставкаси қанча?

Ўзбекистон Республикасининг солиқ резиденти бўлган жисмоний шахснинг ижарадан олган даромадига, қоида тариқасида, 12 фоизлик ставка бўйича солиқ солинади.

Даромад солиғи = солиқ солинадиган ижара даромади × 12 фоиз.

Масалан: бир ойлик ижара ҳақи 3 миллион сўм бўлса, солиқ базасига бошқа тузатишлар киритилмаган ҳолда ойлик солиқ:

3 000 000 × 12% = 360 000 сўмни ташкил этади.

Солиқ базаси қандай аниқланади?

Солиқ базаси ижара шартномасида белгиланган ижара ҳақидан келиб чиқиб аниқланади.

Бироқ солиқ ҳисоблаш мақсадида ижара ҳақи қонунчиликда ҳар йил учун белгиланадиган энг кам ижара ставкаларидан паст бўлиши мумкин эмас.

Энг кам ставкалар:

• мол-мулк тури;
• кўчмас мулкнинг умумий майдони;
• транспорт воситасининг тури;
• объект жойлашган ҳудудга қараб фарқланади.

Муҳим: шартномада ижара ҳақи энг кам ставкадан паст кўрсатилган бўлса, солиқ шартномадаги паст сумма бўйича эмас, белгиланган энг кам ставкадан келиб чиқиб ҳисобланиши мумкин.

Ижарачи юридик шахс бўлса

Агар мол-мулк юридик шахсга ёки солиқ агенти ҳисобланган бошқа шахсга ижарага берилса, ижара тўловини амалга ошираётган солиқ агенти:

• даромад солиғини ҳисоблайди;
• ижара ҳақидан ушлаб қолади;
• бюджетга ўтказади.

Бундай даромад бўйича солиқ тўлов манбаида тўлиқ ушлаб қолинган бўлса, ижарага берувчи солиқни мустақил равишда яна тўламайди.

Эътибор беринг: ижара шартномасида кўрсатилган тўлиқ сумма ижарага берувчига тўланадиган сумма деб белгиланган бўлса, солиқни кимнинг ҳисобидан тўлаш шартномада аниқ кўрсатилиши мақсадга мувофиқ.

Ижарачи жисмоний шахс бўлса

Агар ижара ҳақини тўлаётган шахс солиқ агенти ҳисобланмаса, ижарага берувчи даромад солиғини мустақил равишда тўлайди.

Бунда жисмоний шахс:

• дастлабки декларация ёки солиқ органининг хабарномаси асосида;
• даромад олинган ойдан кейинги ойнинг 15-кунигача;
• ҳар ойда солиқ тўлайди.

Дастлабки декларация қачон топширилади?

Тўлов манбаида солиқ солинмайдиган ижара даромади олаётган жисмоний шахс дастлабки декларацияни ижарадан даромад пайдо бўлган кундан эътиборан биринчи ой тугаганидан кейин 5 кун ичида тақдим этади.

Келгуси йилда ҳам ижарадан даромад олиш давом этса, дастлабки декларация жорий йилнинг 1 февралидан кечиктирмай тақдим этилади.

Муҳим: кўчмас мулк ижара шартномаси солиқ органларида электрон равишда ҳисобга қўйилганда алоҳида дастлабки декларация топшириш талаб этилмайди. Солиқ органи шартнома маълумотлари асосида тўлов хабарномасини шакллантиради.

Ижара шартномасини ҳисобга қўйиш керакми?

Кўчмас мулкни ижарага бериш шартномаси белгиланган тартибда солиқ органларида ҳисобга қўйилиши лозим.

Шартномада қуйидагиларни кўрсатиш мақсадга мувофиқ:

• ижарага берувчи ва ижарачининг маълумотлари;
• мол-мулкнинг манзили ва тавсифи;
• ижара муддати;
• ойлик ижара ҳақи;
• тўлов санаси ва усули;
• коммунал ва бошқа харажатларни ким тўлаши;
• шартномани бекор қилиш шартлари.

Шартномани солиқ органларининг электрон хизматлари орқали ҳисобга қўйиш мумкин.

Йиллик декларация топшириладими?

Тўлов манбаида солиқ солинмаган ижара даромади жами йиллик даромад тўғрисидаги декларацияда кўрсатилади.

Декларация ҳисобот йилидан кейинги йилнинг 1 апрелидан кечиктирмай тақдим этилади.

Йил якуни бўйича солиқ ҳақиқатда олинган ижара даромадидан келиб чиқиб қайта ҳисобланади.

Йил давомида тўланган солиқ билан якуний ҳисобланган сумма ўртасидаги фарқ:

• қўшимча тўланиши;
• ёки солиқ тўловчига қайтарилиши мумкин.

Қўшимча солиқ ҳисобот йилидан кейинги йилнинг 1 июнидан кечиктирмай тўланади.

Ижара муддатидан олдин тугаса

Мол-мулкни ижарага беришдан даромад олиш тугаса, ижарага берувчи доимий яшаш жойидаги солиқ органини бу ҳақда хабардор қилиши керак.

Шунингдек:

• ижара шартномаси бекор қилингани;
• ижарачи мол-мулкни қайтаргани;
• охирги ижара тўлови амалга оширилгани солиқ органининг электрон тизимида акс эттирилиши лозим.

Эътибор беринг: шартнома амалда тугаган бўлса-да, солиқ органларида бекор қилинмаса, солиқ ҳисобланиши давом этиши мумкин.

Ижара ҳақи хорижий валютада белгиланса

Ижара ҳақи шартномада хорижий валютага боғлаб белгиланган бўлса, солиқ базаси даромад олинган санадаги белгиланган тартибда миллий валютада ҳисобланади.

Ўзбекистон ҳудудида ҳисоб-китобларни амалга оширишда валюта қонунчилиги талабларига риоя этилиши лозим.

Солиқ тўланмаса нима бўлади?

Ижара даромадини яшириш, шартномани ҳисобга қўймаслик, декларацияни кечиктириш ёки солиқни ўз вақтида тўламаслик:

• пеня ҳисобланишига;
• солиқ қарзини ундиришга;
• солиқ органи томонидан қўшимча солиқ ҳисобланишига;
• қонунчиликда белгиланган жавобгарликка сабаб бўлиши мумкин.