Chet el fuqarolari va fuqaroligi bo‘lmagan shaxslarning huquqiy holati

Kimlar chet el fuqarosi yoki fuqaroligi bo‘lmagan shaxs hisoblanadi?

Chet el fuqarosi — O‘zbekiston fuqarosi bo‘lmagan va boshqa davlat fuqaroligiga mansubligini tasdiqlovchi dalilga ega shaxs.

Fuqaroligi bo‘lmagan shaxs — O‘zbekiston fuqarosi bo‘lmagan va biror chet davlat fuqaroligiga mansubligini tasdiqlovchi dalilga ega bo‘lmagan shaxs.

Chet el fuqarosi — boshqa davlat fuqaroligiga ega bo‘lgan shaxs.

Fuqaroligi bo‘lmagan shaxs — biror davlat fuqaroligiga mansubligi tasdiqlanmagan shaxs.

Harakatlanish hujjati — O‘zbekistonga kirish, undan chiqish va mamlakat hududida bo‘lish huquqini tasdiqlovchi pasport yoki uning o‘rnini bosuvchi hujjat.

Ularning huquqlari

O‘zbekiston hududidagi chet el fuqarolari va fuqaroligi bo‘lmagan shaxslar qonun oldida tengdir.

Ular qonunchilikda belgilangan tartibda:

mehnat qilish;
dam olish;
sog‘liqni saqlash xizmatlaridan foydalanish;
ta’lim olish;
mol-mulkka ega bo‘lish;
nikoh tuzish va oilaviy munosabatlarda ishtirok etish;
sud va boshqa davlat organlariga murojaat qilish;
vijdon erkinligi va shaxsiy daxlsizlik huquqlaridan foydalanadi.

Ayrim huquqlarni amalga oshirish uchun yashash, mehnat qilish yoki boshqa maxsus ruxsatnoma talab qilinishi mumkin.

Siyosiy huquqlar bo‘yicha cheklovlar

Chet el fuqarolari va fuqaroligi bo‘lmagan shaxslar:

O‘zbekiston Prezidenti va vakillik organlari saylovlarida ovoz bermaydi;
davlat hokimiyati organlariga saylanmaydi yoki qonunda belgilangan siyosiy lavozimlarga tayinlanmaydi;
referendumda ishtirok etmaydi;
fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organlari saylovida qatnashmaydi.

Ularga umumiy harbiy majburiyat ham tatbiq etilmaydi.

Asosiy majburiyatlar

O‘zbekistonda turgan chet el fuqarolari va fuqaroligi bo‘lmagan shaxslar:

Konstitutsiya va qonunlarga rioya qilishi;
boshqa shaxslarning huquqlari, sha’ni va qadr-qimmatini hurmat qilishi;
tarixiy, ma’naviy va madaniy merosni asrashi;
atrof-muhitga ehtiyotkorona munosabatda bo‘lishi;
viza, ro‘yxatdan o‘tish va bo‘lish muddatlariga rioya qilishi shart.

Ular yonida amal qiluvchi pasport yoki harakatlanish hujjati bo‘lishi va vakolatli organ vakili talab qilganda uni ko‘rsatishi kerak.

Vaqtincha ro‘yxatdan o‘tish

Vaqtincha kelgan shaxs:

mehmonxonada;
davolash muassasasida;
yoki uy-joyda yashashi mumkin.

U belgilangan tartibda vaqtincha ro‘yxatga olinishi va ro‘yxatdan o‘tgan manzilda yashashi lozim.

16 yoshga to‘lmagan shaxslar, shuningdek O‘zbekistonga uch ish kunigacha kelib, shu muddatda chiqib ketadigan ayrim shaxslar vaqtincha ro‘yxatdan o‘tkazishdan ozod etiladi.

Doimiy yashovchilarning ID-kartasi

O‘zbekistonda doimiy yashash joyi bo‘yicha ro‘yxatga olingan chet el fuqarosi yoki fuqaroligi bo‘lmagan shaxsga ID-karta beriladi.

ID-karta:

bir yoshgacha — 2 yilga;
1 yoshdan 16 yoshgacha — 5 yilga;
16 yoshdan 60 yoshgacha — 5 yilga;
60 yoshdan oshganlarga — 10 yilga beriladi.

Hujjat yo‘qolsa

Milliy pasport, harakatlanish hujjati yoki ID-karta yo‘qolsa, bu haqda qabul qiluvchi tashkilotga va ichki ishlar organiga darhol xabar berish kerak.

Muhim: ro‘yxatdan o‘tish, viza yoki mamlakatda bo‘lish qoidalarini buzish ma’muriy javobgarlikka, ayrim hollarda esa O‘zbekistondan chiqarib yuborishga sabab bo‘lishi mumkin.

Normativ hujjatlar

«O‘zbekiston Respublikasida chet el fuqarolarining va fuqaroligi bo‘lmagan shaxslarning huquqiy holati to‘g‘risida»gi Qonun

Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 28-sentabrdagi 593-son qarori