Чет эл фуқаролари ва фуқаролиги бўлмаган шахсларнинг ҳуқуқий ҳолати

Кимлар чет эл фуқароси ёки фуқаролиги бўлмаган шахс ҳисобланади?

Чет эл фуқароси — Ўзбекистон фуқароси бўлмаган ва бошқа давлат фуқаролигига мансублигини тасдиқловчи далилга эга шахс.

Фуқаролиги бўлмаган шахс — Ўзбекистон фуқароси бўлмаган ва бирор чет давлат фуқаролигига мансублигини тасдиқловчи далилга эга бўлмаган шахс.

Чет эл фуқароси — бошқа давлат фуқаролигига эга бўлган шахс.

Фуқаролиги бўлмаган шахс — бирор давлат фуқаролигига мансублиги тасдиқланмаган шахс.

Ҳаракатланиш ҳужжати — Ўзбекистонга кириш, ундан чиқиш ва мамлакат ҳудудида бўлиш ҳуқуқини тасдиқловчи паспорт ёки унинг ўрнини босувчи ҳужжат.

Уларнинг ҳуқуқлари

Ўзбекистон ҳудудидаги чет эл фуқаролари ва фуқаролиги бўлмаган шахслар қонун олдида тенгдир.

Улар қонунчиликда белгиланган тартибда:

меҳнат қилиш;
дам олиш;
соғлиқни сақлаш хизматларидан фойдаланиш;
таълим олиш;
мол-мулкка эга бўлиш;
никоҳ тузиш ва оилавий муносабатларда иштирок этиш;
суд ва бошқа давлат органларига мурожаат қилиш;
виждон эркинлиги ва шахсий дахлсизлик ҳуқуқларидан фойдаланади.

Айрим ҳуқуқларни амалга ошириш учун яшаш, меҳнат қилиш ёки бошқа махсус рухсатнома талаб қилиниши мумкин.

Сиёсий ҳуқуқлар бўйича чекловлар

Чет эл фуқаролари ва фуқаролиги бўлмаган шахслар:

Ўзбекистон Президенти ва вакиллик органлари сайловларида овоз бермайди;
давлат ҳокимияти органларига сайланмайди ёки қонунда белгиланган сиёсий лавозимларга тайинланмайди;
референдумда иштирок этмайди;
фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари сайловида қатнашмайди.

Уларга умумий ҳарбий мажбурият ҳам татбиқ этилмайди.

Асосий мажбуриятлар

Ўзбекистонда турган чет эл фуқаролари ва фуқаролиги бўлмаган шахслар:

Конституция ва қонунларга риоя қилиши;
бошқа шахсларнинг ҳуқуқлари, шаъни ва қадр-қимматини ҳурмат қилиши;
тарихий, маънавий ва маданий меросни асраши;
атроф-муҳитга эҳтиёткорона муносабатда бўлиши;
виза, рўйхатдан ўтиш ва бўлиш муддатларига риоя қилиши шарт.

Улар ёнида амал қилувчи паспорт ёки ҳаракатланиш ҳужжати бўлиши ва ваколатли орган вакили талаб қилганда уни кўрсатиши керак.

Вақтинча рўйхатдан ўтиш

Вақтинча келган шахс:

меҳмонхонада;
даволаш муассасасида;
ёки уй-жойда яшаши мумкин.

У белгиланган тартибда вақтинча рўйхатга олиниши ва рўйхатдан ўтган манзилда яшаши лозим.

16 ёшга тўлмаган шахслар, шунингдек Ўзбекистонга уч иш кунигача келиб, шу муддатда чиқиб кетадиган айрим шахслар вақтинча рўйхатдан ўтказишдан озод этилади.

Доимий яшовчиларнинг ID-картаси

Ўзбекистонда доимий яшаш жойи бўйича рўйхатга олинган чет эл фуқароси ёки фуқаролиги бўлмаган шахсга ID-карта берилади.

ID-карта:

бир ёшгача — 2 йилга;
1 ёшдан 16 ёшгача — 5 йилга;
16 ёшдан 60 ёшгача — 5 йилга;
60 ёшдан ошганларга — 10 йилга берилади.

Ҳужжат йўқолса

Миллий паспорт, ҳаракатланиш ҳужжати ёки ID-карта йўқолса, бу ҳақда қабул қилувчи ташкилотга ва ички ишлар органига дарҳол хабар бериш керак.

Муҳим: рўйхатдан ўтиш, виза ёки мамлакатда бўлиш қоидаларини бузиш маъмурий жавобгарликка, айрим ҳолларда эса Ўзбекистондан чиқариб юборишга сабаб бўлиши мумкин.

Норматив ҳужжатлар

«Ўзбекистон Республикасида чет эл фуқароларининг ва фуқаролиги бўлмаган шахсларнинг ҳуқуқий ҳолати тўғрисида»ги Қонун

Вазирлар Маҳкамасининг 2020 йил 28 сентябрдаги 593-сон қарори