Pora olish nima?

Pora olish — davlat organi, davlat ishtirokidagi tashkilot yoki fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organi mansabdor shaxsining o‘z xizmat mavqeidan foydalanib, pora beruvchining manfaatlarini ko‘zlab muayyan harakatni bajarishi yoki bajarmasligi evaziga:

• shaxsan o‘zi yoki vositachi orqali moddiy qimmatliklar olishi;
• yoki mulkiy manfaatdor bo‘lishidir.

Pora faqat puldan iborat emas. Mol-mulk, qimmatbaho buyumlar, xizmatlar, mulkiy huquqlar, qarzdan ozod qilish va boshqa moddiy manfaatlar ham pora predmeti bo‘lishi mumkin.

Pora olganlik uchun qanday jazo belgilangan?

Pora olish:

• BHMning 50 baravaridan 100 baravarigacha jarima;
• 2 yildan 5 yilgacha ozodlikni cheklash;
• yoki muayyan huquqdan mahrum qilingan holda 5 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish

bilan jazolanadi.

Qaysi holatlarda jazo og‘irlashadi?

Pora olish quyidagi holatlarda sodir etilsa:

• takroran;
• xavfli retsidivist tomonidan;
• ilgari pora berish yoki pora olish-berishda vositachilik qilish jinoyatini sodir etgan shaxs tomonidan;
• ko‘p miqdorda;
• tamagirlik yo‘li bilan;
• bir guruh mansabdor shaxslar tomonidan oldindan til biriktirib,

5 yildan 10 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish bilan jazolanadi.

Pora olish:

• juda ko‘p miqdorda;
• yoki uyushgan guruh manfaatlarini ko‘zlab

sodir etilsa, 10 yildan 15 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish bilan jazolanadi.

Pora olishda tamagirlik nima?

Tamagirlik — mansabdor shaxsning fuqaroning qonuniy manfaatlariga zarar etkazishi mumkin bo‘lgan harakatni sodir etish yoki sodir etmaslik bilan qo‘rqitib:

• pora talab qilishi;
• yoki fuqaroni pora berishga majbur qiladigan sharoit yaratishidir.

Tamagirlik yo‘li bilan pora olish jazoni og‘irlashtiruvchi holat hisoblanadi.

Pora qachon olingan hisoblanadi?

Poraning kamida bir qismi mansabdor shaxs tomonidan:

• bevosita;
• vositachi orqali;
• uning roziligi bilan boshqa shaxsga;
• yoki u ko‘rsatgan tashkilotga berilgan paytdan jinoyat tugallangan deb baholanishi mumkin.

Mansabdor shaxs pora evaziga va’da qilingan harakatni amalda bajargan yoki bajarmagani javobgarlik masalasini hal qilishda har doim ham hal qiluvchi ahamiyatga ega emas.

Sovg‘a bilan pora o‘rtasida qanday farq bor?

Sovg‘aning nomi, shakli yoki miqdori emas, balki uni berishdan ko‘zlangan maqsad muhim.

Agar moddiy qimmatlik yoki manfaat mansabdor shaxsga:

• xizmat vazifasini muayyan tarzda bajarishi;
• qaror qabul qilishi;
• masalani tezlashtirishi;
• qoidabuzarlikka ko‘z yumishi;
• yoki muayyan imtiyoz berish evaziga taqdim etilsa,

u sovg‘a emas, pora sifatida baholanishi mumkin.

Tijoratda pora evaziga og‘dirib olish

Nodavlat tijorat yoki boshqa nodavlat tashkilotining mansabdor shaxsi o‘z vakolatlaridan foydalanib muayyan harakatni bajarishi yoki bajarmasligi evaziga moddiy qimmatlik yoki mulkiy manfaat olsa, bu tijoratda pora evaziga og‘dirib olish hisoblanadi.

Bunday qilmish uchun:

• BHMning 50 baravaridan 100 baravarigacha jarima;
• 300 soatdan 360 soatgacha majburiy jamoat ishlari;
• 1 yildan 2 yilgacha axloq tuzatish ishlari;
• 1 yildan 3 yilgacha ozodlikni cheklash;
• yoki 3 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish jazolaridan biri qo‘llanilishi mumkin.

Takroran, ko‘p miqdorda, tamagirlik yo‘li bilan yoki oldindan til biriktirib sodir etilgan holatlarda jazo yanada og‘irlashadi.

Mansabdor bo‘lmagan xizmatchining moddiy manfaat olishi

Davlat yoki nodavlat tashkilotining mansabdor shaxs hisoblanmaydigan xizmatchisi o‘z vakolatlaridan foydalanib harakatni bajarish yoki bajarmaslik evaziga moddiy qimmatlik yoki mulkiy manfaat olsa, qilmishning holatiga qarab:

• ma’muriy;
• yoki ma’muriy jazodan keyin takroran sodir etilgan bo‘lsa, jinoiy javobgarlikka sabab bo‘lishi mumkin.

Shuning uchun pora olish haqidagi jinoyatni mansabdor bo‘lmagan oddiy xizmatchining noqonuniy manfaat olishidan farqlash kerak.

Pora talab qilinganda nima qilish kerak?

Pora talab qilinganda:

• pul yoki boshqa qimmatlikni o‘zboshimchalik bilan bermaslik;
• talab qilingan summa, vaqt, joy va shaxs haqidagi ma’lumotlarni qayd etish;
• mavjud yozishmalar, audio, video va boshqa dalillarni saqlash;
• Korruptsiyaga qarshi kurashish agentligiga, prokuratura, ichki ishlar yoki boshqa vakolatli organga xabar berish lozim.

Mustaqil ravishda tezkor tadbir tashkil etish yoki mansabdor shaxsni ushlashga urinish tavsiya etilmaydi. Keyingi harakatlar vakolatli organ ko‘rsatmasi asosida amalga oshirilishi kerak.