Пора олиш нима?

Пора олиш — давлат органи, давлат иштирокидаги ташкилот ёки фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органи мансабдор шахсининг ўз хизмат мавқеидан фойдаланиб, пора берувчининг манфаатларини кўзлаб муайян ҳаракатни бажариши ёки бажармаслиги эвазига:

• шахсан ўзи ёки воситачи орқали моддий қимматликлар олиши;
• ёки мулкий манфаатдор бўлишидир.

Пора фақат пулдан иборат эмас. Мол-мулк, қимматбаҳо буюмлар, хизматлар, мулкий ҳуқуқлар, қарздан озод қилиш ва бошқа моддий манфаатлар ҳам пора предмети бўлиши мумкин.

Пора олганлик учун қандай жазо белгиланган?

Пора олиш:

• БҲМнинг 50 бараваридан 100 бараваригача жарима;
• 2 йилдан 5 йилгача озодликни чеклаш;
• ёки муайян ҳуқуқдан маҳрум қилинган ҳолда 5 йилгача озодликдан маҳрум қилиш

билан жазоланади.

Қайси ҳолатларда жазо оғирлашади?

Пора олиш қуйидаги ҳолатларда содир этилса:

• такроран;
• хавфли рецидивист томонидан;
• илгари пора бериш ёки пора олиш-беришда воситачилик қилиш жиноятини содир этган шахс томонидан;
• кўп миқдорда;
• тамагирлик йўли билан;
• бир гуруҳ мансабдор шахслар томонидан олдиндан тил бириктириб,

5 йилдан 10 йилгача озодликдан маҳрум қилиш билан жазоланади.

Пора олиш:

• жуда кўп миқдорда;
• ёки уюшган гуруҳ манфаатларини кўзлаб

содир этилса, 10 йилдан 15 йилгача озодликдан маҳрум қилиш билан жазоланади.

Пора олишда тамагирлик нима?

Тамагирлик — мансабдор шахснинг фуқаронинг қонуний манфаатларига зарар етказиши мумкин бўлган ҳаракатни содир этиш ёки содир этмаслик билан қўрқитиб:

• пора талаб қилиши;
• ёки фуқарони пора беришга мажбур қиладиган шароит яратишидир.

Тамагирлик йўли билан пора олиш жазони оғирлаштирувчи ҳолат ҳисобланади.

Пора қачон олинган ҳисобланади?

Поранинг камида бир қисми мансабдор шахс томонидан:

• бевосита;
• воситачи орқали;
• унинг розилиги билан бошқа шахсга;
• ёки у кўрсатган ташкилотга берилган пайтдан жиноят тугалланган деб баҳоланиши мумкин.

Мансабдор шахс пора эвазига ваъда қилинган ҳаракатни амалда бажарган ёки бажармагани жавобгарлик масаласини ҳал қилишда ҳар доим ҳам ҳал қилувчи аҳамиятга эга эмас.

Совға билан пора ўртасида қандай фарқ бор?

Совғанинг номи, шакли ёки миқдори эмас, балки уни беришдан кўзланган мақсад муҳим.

Агар моддий қимматлик ёки манфаат мансабдор шахсга:

• хизмат вазифасини муайян тарзда бажариши;
• қарор қабул қилиши;
• масалани тезлаштириши;
• қоидабузарликка кўз юмиши;
• ёки муайян имтиёз бериш эвазига тақдим этилса,

у совға эмас, пора сифатида баҳоланиши мумкин.

Тижоратда пора эвазига оғдириб олиш

Нодавлат тижорат ёки бошқа нодавлат ташкилотининг мансабдор шахси ўз ваколатларидан фойдаланиб муайян ҳаракатни бажариши ёки бажармаслиги эвазига моддий қимматлик ёки мулкий манфаат олса, бу тижоратда пора эвазига оғдириб олиш ҳисобланади.

Бундай қилмиш учун:

• БҲМнинг 50 бараваридан 100 бараваригача жарима;
• 300 соатдан 360 соатгача мажбурий жамоат ишлари;
• 1 йилдан 2 йилгача ахлоқ тузатиш ишлари;
• 1 йилдан 3 йилгача озодликни чеклаш;
• ёки 3 йилгача озодликдан маҳрум қилиш жазоларидан бири қўлланилиши мумкин.

Такроран, кўп миқдорда, тамагирлик йўли билан ёки олдиндан тил бириктириб содир этилган ҳолатларда жазо янада оғирлашади.

Мансабдор бўлмаган хизматчининг моддий манфаат олиши

Давлат ёки нодавлат ташкилотининг мансабдор шахс ҳисобланмайдиган хизматчиси ўз ваколатларидан фойдаланиб ҳаракатни бажариш ёки бажармаслик эвазига моддий қимматлик ёки мулкий манфаат олса, қилмишнинг ҳолатига қараб:

• маъмурий;
• ёки маъмурий жазодан кейин такроран содир этилган бўлса, жиноий жавобгарликка сабаб бўлиши мумкин.

Шунинг учун пора олиш ҳақидаги жиноятни мансабдор бўлмаган оддий хизматчининг ноқонуний манфаат олишидан фарқлаш керак.

Пора талаб қилинганда нима қилиш керак?

Пора талаб қилинганда:

• пул ёки бошқа қимматликни ўзбошимчалик билан бермаслик;
• талаб қилинган сумма, вақт, жой ва шахс ҳақидаги маълумотларни қайд этиш;
• мавжуд ёзишмалар, аудио, видео ва бошқа далилларни сақлаш;
• Коррупцияга қарши курашиш агентлигига, прокуратура, ички ишлар ёки бошқа ваколатли органга хабар бериш лозим.

Мустақил равишда тезкор тадбир ташкил этиш ёки мансабдор шахсни ушлашга уриниш тавсия этилмайди. Кейинги ҳаракатлар ваколатли орган кўрсатмаси асосида амалга оширилиши керак.