Pora olish-berishda vositachilik qilish uchun javobgarlik

Pora olish-berishda vositachilik nima?

Pora olish-berishda vositachilik qilish:

pora olish yoki berish to‘g‘risidagi kelishuvga erishishga qaratilgan faoliyat;
manfaatdor shaxslarning topshirig‘i bilan porani bevosita etkazib berishdan iborat.

Vositachi pora beruvchi yoki pora oluvchining topshirig‘i asosida harakat qilib, ular o‘rtasidagi kelishuvga ko‘maklashadi yoki pora predmetini bir tomondan ikkinchi tomonga etkazadi.

Oddiy vositachilik uchun qanday jazo belgilangan?

Pora olish-berishda vositachilik qilish:

BHMning 50 baravaridan 100 baravarigacha jarima;
2 yildan 5 yilgacha ozodlikni cheklash;
yoki 5 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish bilan jazolanadi.

Qaysi holatlarda jazo og‘irlashadi?

Vositachilik:

takroran;
xavfli retsidivist tomonidan;
ilgari pora olish yoki pora berish jinoyatini sodir etgan shaxs tomonidan;
ko‘p miqdorda pora olish yoki berish vaqtida;
bir guruh mansabdor shaxslar oldindan til biriktirib pora olayotgani vositachiga ayon bo‘lgan holda

sodir etilsa, 5 yildan 10 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish bilan jazolanadi.

Eng og‘ir holatlar

Pora olish-berishda vositachilik:

haq evaziga;
juda ko‘p miqdorda pora olish yoki berish vaqtida;
uyushgan guruh manfaatlarini ko‘zlab

sodir etilsa, 10 yildan 15 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish bilan jazolanadi.

Vositachining pora beruvchi yoki pora oluvchidan alohida haq olishi qilmishni og‘irlashtiruvchi holat hisoblanadi.

Vositachilik qachon tugallangan hisoblanadi?

Porani bevosita etkazib berish shaklidagi vositachilik pora predmetining kamida bir qismi pora oluvchiga topshirilgan paytdan tugallangan deb baholanishi mumkin.

Agar shaxs pora berish yoki olish to‘g‘risida kelishuvga erishish uchun harakat qilgan bo‘lsa, uning qilmishi amalga oshirgan harakatlari va jinoiy niyatidan kelib chiqib baholanadi.

Vositachi bilan pora beruvchining farqi

Vositachi pora predmetini o‘z manfaati uchun bermaydi. U pora beruvchi yoki pora oluvchining topshirig‘i asosida ular o‘rtasida aloqa o‘rnatadi yoki porani etkazib beradi.

Agar shaxs mansabdor shaxsga o‘z manfaatini ko‘zlab pora bersa, uning harakatlari pora berish sifatida baholanadi.

Agar shaxs vositachilikdan tashqari pora berish yoki olishni tashkil qilsa, unga rahbarlik qilsa yoxud jinoyatda boshqa shaklda ishtirok etsa, qilmish jinoyatda ishtirokchilik qoidalari asosida ham baholanishi mumkin.

Vositachi qachon javobgarlikdan ozod qilinadi?

Pora olish-berishda vositachilik qilgan shaxs quyidagi shartlarning barchasi mavjud bo‘lsa, jinoiy javobgarlikdan ozod qilinadi:

jinoiy harakatlarni sodir etganidan keyin 30 sutka ichida bu haqda o‘z ixtiyori bilan arz qilsa;
chin ko‘ngildan pushaymon bo‘lsa;
jinoyatni ochishda faol yordam bersa.

Faqat xabar berishning o‘zi etarli emas. Belgilangan muddatga rioya qilinishi, chin ko‘ngildan pushaymonlik va jinoyatni ochishga faol ko‘maklashish birgalikda mavjud bo‘lishi kerak.

Pora beruvchidan farqli ravishda, vositachini javobgarlikdan ozod qilish uchun unga nisbatan pora so‘rab tovlamachilik qilingan bo‘lishi talab etilmaydi.

Vositachilik taklif qilinsa nima qilish kerak?

Porani etkazish, taraflarni kelishtirish yoki mansabdor shaxs bilan «masalani hal qilish» taklif qilinganda:

pul, mol-mulk yoki boshqa qimmatlikni qabul qilmaslik;
porani etkazib berishga rozi bo‘lmaslik;
yozishmalar, audio, video va boshqa dalillarni saqlash;
prokuratura, ichki ishlar organlari yoki boshqa vakolatli organga xabar berish lozim.

Porani faqat etkazib bergan shaxs ham jinoiy javobgarlikka tortilishi mumkin.

Normativ hujjatlar

O‘zbekiston Respublikasining Jinoyat kodeksi

O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining «Poraxo‘rlik ishlari bo‘yicha sud amaliyoti to‘g‘risida»gi qarori