Уй-жойни ижарага бериш шартномаси ёзма шаклда тузилиши шарт. Фуқаролар ўртасида тузилган шартнома давлат солиқ органида ҳам ҳисобга қўйилиши лозим.

Шартномани солиқ органида ҳисобга қўйиш ижарага берувчининг мажбурияти бўлиб, у шартнома тузилган кундан бошлаб 3 кундан кечиктирмай амалга оширилиши керак. Шартномани ҳисобга қўйиш учун тўлов ундирилмайди.

Масалан, хонадон эгаси билан фақат оғзаки «ойига 3 миллион сўмдан турасиз» деб келишилган бўлса, кейинчалик:

• ижара ҳақи қанча экани;
• қанча муддатга ижарага берилгани;
• коммунал тўловларни ким тўлаши;
• уйни қачон бўшатиш кераклиги юзасидан низо чиқиши мумкин. Шу сабаб муносабатларни ёзма шартнома билан расмийлаштириш муҳим.

Фуқаролар ўртасида турар жойни ижара шартномасисиз бериш ёки шартномани давлат солиқ органида мажбурий ҳисобга қўйиш талабига риоя қилмаслик 5 БҲМдан 10 БҲМгача жарима солинишига сабаб бўлади.

Масалан, шартномада ойлик ижара ҳақи 3 000 000 сўм деб белгиланган, аммо уй эгаси бир неча ойдан кейин уни бир томонлама 4 000 000 сўмга оширишни талаб қилди.

Умумий қоидага кўра, ижара ҳақи миқдори тарафларнинг ўзаро келишуви билан шартномада белгиланади ва қонун ёки шартномада бошқача қоида назарда тутилмаган бўлса, уни бир томонлама ўзгартириш мумкин эмас.

Демак, шартномада нархни ўзгартиришнинг алоҳида механизми белгиланмаган бўлса, ижарага берувчи фақат ўз хоҳиши билан янги миқдорни мажбурий тарзда белгилай олмайди.

Низони келишув билан ҳал қилиш имкони бўлмаса, ижарага олувчи ўз ҳуқуқларини суд тартибида ҳимоя қилиши мумкин.

Фақат уй эгаси «10 кунда чиқиб кетинг» дегани билан амалдаги ижара шартномаси автоматик равишда бекор бўлмайди.

Уй-жой ижара шартномаси тарафларнинг келишуви билан бекор қилиниши мумкин. Ижарага берувчининг талаби билан мажбурий бекор қилиш эса қонунда белгиланган асослар мавжуд бўлганда суд тартибида амалга оширилади.

Масалан, ижарага берувчи суд орқали шартномани бекор қилишни талаб қилиши мумкин, агар:

• шартномада узоқроқ муддат белгиланмаган бўлса, ижара ҳақи 6 ой мобайнида тўланмаган бўлса;
• қисқа муддатли ижарада тўлов 2 мартадан кўпроқ амалга оширилмаган бўлса;
• уй-жой вайрон қилинган ёки унга путур етказилган бўлса;
• уй-жойдан ғайриҳуқуқий қилмишлар учун фойдаланилган бўлса.

Шу сабаб қонундаги ёки шартномадаги асос мавжуд бўлмаса, ижарага олувчини фақат оғзаки талаб билан мажбуран чиқариш тўғри эмас.

Ҳа, лекин бунинг учун ижарага берувчининг розилиги керак.

Ижарага олувчи ўзи ижарага олган уй-жойнинг ҳаммасини ёки бир қисмини муайян муддатга бошқа шахсга иккиламчи ижарага бериши мумкин. Иккиламчи ижара ҳақ эвазига амалга оширилади.

Бунда:

• асосий ижарага берувчи олдида жавобгарлик асосий ижарага олувчида қолади;
• иккиламчи ижара муддати асосий шартнома муддатидан узоқ бўлиши мумкин эмас;
• асосий ижара шартномаси муддатидан олдин бекор қилинса, иккиламчи ижара ҳам тугайди.

Эслатма: агар асосий шартнома 1 йилгача бўлган қисқа муддатли ижара бўлса, иккиламчи ижарага оид махсус қоидалар, шартномада бошқача белгиланмаган бўлса, автоматик татбиқ этилмайди.

Йўқ. Уй-жойга мулк ҳуқуқининг бошқа шахсга ўтиши амалдаги ижара шартномасининг ўз-ўзидан бекор бўлишига олиб келмайди.

Янги мулкдор аввал тузилган ижара шартномаси шартлари бўйича янги ижарага берувчига айланади.

Масалан, шартнома яна 8 ой амал қилиши керак бўлса, квартира сотилганининг ўзи ижарага олувчини шу куннинг ўзида уйни бўшатишга мажбур қилмайди.

Ҳа. Турар жой эгаси ижара шартномасини солиқ органида ҳисобга қўяётганда шартномада кўрсатилган ижарага олувчини шартнома муддатига вақтинча рўйхатга қўйиш учун сўров юбориши мумкин.

Шартнома муддати тугаса ёки муддатидан олдин бекор қилинса, ушбу шартнома асосидаги вақтинча рўйхат ҳам автоматик равишда бекор қилинади.

Эслатма: оғзаки келишувга ишониб қолмасдан, ижара ҳақи, муддат, коммунал тўловлар ва уй-жойни қайтариш шартларини ёзма шартномада аниқ белгилаш кейинги низоларнинг олдини олади.