Ошкор этилмаган ахборот ва тижорат сирини қандай муҳофаза қилиш мумкин?

Қандай маълумот тижорат сири бўлиши мумкин?

Тижорат сири — учинчи шахсларга номаълум бўлгани сабабли фан-техника, технология, ишлаб чиқариш, молия-иқтисодиёт ёки бошқа соҳаларда тижорат қийматига эга, қонуний асосда эркин фойдаланиш мумкин бўлмаган ва мулкдори унинг махфийлигини муҳофаза қилиш чораларини кўраётган ахборотдир.

Ахборот тижорат сири сифатида муҳофаза қилиниши учун, жумладан:

учинчи шахсларга номаълумлиги туфайли ҳақиқий ёки потенциал тижорат қийматига эга бўлиши;
қонунчиликка мувофиқ ҳаммага маълум ёки очиқ бўлмаслиги;
мулкдор унинг махфийлигини сақлаш чораларини кўрган бўлиши керак.

Тижорат сирини давлат рўйхатидан ўтказиш керакми?

Йўқ. Тижорат сирига бўлган ҳуқуқ давлат рўйхатидан ўтказиш ёки гувоҳнома олиш орқали эмас, мулкдор ахборотга нисбатан тижорат сири режимини ўрнатган пайтдан вужудга келади.

Шу сабабли корхонада муайян маълумотни «махфий» деб аташнинг ўзи етарли эмас. Қонунда белгиланган ташкилий ва ҳуқуқий чоралар амалда жорий қилиниши лозим.

Тижорат сири режимини қандай ўрнатиш керак?

Муҳофаза чоралари камида:

тижорат сирини ташкил этувчи маълумотларнинг рўйхати ва ҳажмини белгилаш;
улар билан ишлаш тартибини белгилаш ва назорат қилиш;
маълумотдан фойдаланиш ҳуқуқига эга шахсларни ҳисобга олиш;
тижорат сири акс этган ҳужжат ва моддий ташувчиларга мулкдорни кўрсатган ҳолда «тижорат сири» грифини қўйиш каби чораларни ўз ичига олиши керак.

Фуқаролик-ҳуқуқий шартномаларга махфийликка оид шартларни киритиш ҳам тижорат сири режимини ўрнатишнинг зарурий шартларидан бири ҳисобланади.

Ходим тижорат сиридан фойдаланса нима қилиш керак?

Иш берувчи тижорат сири билан ишлайдиган ходимни:

махфий маълумотлар рўйхати;
тижорат сири режими;
уни бузганлик учун жавобгарлик билан тилхат олган ҳолда таништириши керак.

Ходим иш берувчининг розилигисиз тижорат сирини ошкор қилмаслиги ва ундан шахсий мақсадда фойдаланмаслиги шарт.

Меҳнат ёки фуқаролик-ҳуқуқий шартномада тарафларнинг тижорат сирини муҳофаза қилиш мажбуриятлари ҳамда шартнома тугагандан кейин собиқ ходим ахборотни ошкор қилмаслиги шарт бўлган муддат ҳам белгиланиши керак.

Сир ошкор қилинса қандай ҳимоя қилинади?

Тижорат сирини қонунга хилоф равишда қўлга киритган, фойдаланган ёки ошкор қилган шахсга нисбатан:

ҳуқуқбузарликни тўхтатиш;
етказилган зарарни қоплаш;
шартнома ва қонунчиликда назарда тутилган бошқа жавобгарлик чораларини қўллаш масаласи қўйилиши мумкин.

Ҳуқуқий ҳимояда корхонада тижорат сири режими ҳақиқатан ўрнатилганини тасдиқлайдиган ички ҳужжатлар, махфийлик шартлари, ходимларни таништириш ҳужжатлари ва ахборотга кириш қайдлари муҳим аҳамиятга эга.

Эслатма: ҳар қандай ички маълумот автоматик равишда тижорат сирига айланмайди. Уни самарали ҳимоя қилиш учун корхона қонунда белгиланган тижорат сири режимини амалда ўрнатиши керак.