Daromad solig‘i imtiyozi qanday beriladi?

Jismoniy shaxslarga daromad solig‘i bo‘yicha imtiyozlar:

• ayrim to‘lovlarni jami daromad tarkibiga kiritmaslik;
• muayyan daromad turlarini soliqdan to‘liq ozod qilish;
• ayrim toifadagi shaxslarning daromadini qisman soliqdan ozod qilish orqali beriladi.

Muhim: imtiyoz fuqaroning barcha daromadlariga avtomatik ravishda tatbiq etilmaydi. Daromad turi, uning miqdori va tasdiqlovchi hujjatlar inobatga olinadi.

Qaysi to‘lovlar jami daromadga kiritilmaydi?

Jumladan, quyidagilar jismoniy shaxsning jami daromadi tarkibiga kiritilmaydi:

• davlat pensiyalari va qonunchilikda belgilangan ayrim nafaqalar;
• alimentlar;
• belgilangan tartibda to‘lanadigan stipendiyalar;
• donorlik uchun beriladigan haq;
• sug‘urta tovoni;
• uy-joy-kommunal xizmatlari haqini to‘lash bo‘yicha ayrim kompensatsiyalar;
• favqulodda holat natijasida etkazilgan zarar doirasidagi moddiy yordam;
• mehnat sharoitini ta’minlash bilan bog‘liq ayrim ish beruvchi xarajatlari.

Vaqtincha mehnatga qobiliyatsizlik nafaqasiga nisbatan umumiy soliq qoidalari qo‘llaniladi.

Moddiy yordamga imtiyoz

Quyidagi moddiy yordam summalari belgilangan chegara doirasida soliqqa tortilmaydi:

• vafot etgan xodimning oila a’zolariga yoki oila a’zosi vafot etgan xodimga berilgan yordam;
• xodimning mehnatda mayib bo‘lishi, kasb kasalligi yoki sog‘lig‘iga boshqa shikast etishi munosabati bilan berilgan yordam;
• farzand tug‘ilishi yoki xodimning yoxud uning farzandining nikohdan o‘tishi munosabati bilan berilgan yordam;
• qishloq xo‘jaligi mahsuloti yoki uni xarid qilish uchun berilgan mablag‘lar.

Bunday moddiy yordam, qoida tariqasida, soliq davrida mehnatga haq to‘lash eng kam miqdorining 4,22 baravarigacha soliqdan ozod qilinadi.

E’tibor bering: belgilangan chegaradan ortiq qismi umumiy tartibda soliqqa tortilishi mumkin.

Sanatoriy va bolalar oromgohlari uchun to‘lovlar

Yuridik shaxs tomonidan quyidagilar uchun yo‘llanmalar qiymatining to‘liq yoki qisman qoplanishi soliqqa tortilmaydi:

• nogironligi bo‘lgan shaxslarning O‘zbekistondagi sanatoriy-kurort va sog‘lomlashtirish muassasalariga borishi;
• xodimlarning 16 yoshgacha bo‘lgan bolalarining, o‘quvchi bo‘lsa 18 yoshgacha, bolalar oromgohlari va sog‘lomlashtirish muassasalariga borishi.

Turistik yo‘llanmalar mazkur imtiyozga kirmaydi.

Talabalarga uy-joy ijarasidan olingan daromad

Jismoniy shaxsning uy-joyni talabalarga ijaraga berishdan olgan daromadi daromad solig‘idan ozod qilinadi.

Ijara munosabatlari shartnoma bilan rasmiylashtirilishi lozim.

Ta’lim uchun yo‘naltirilgan mablag‘lar

Soliq to‘lovchining ish haqi va boshqa daromadlaridan nodavlat ta’lim tashkilotlarida:

• qayta tayyorlash;
• malaka oshirish kurslarida o‘qish uchun yo‘naltirilgan mablag‘larning BHMning 8 baravarigacha bo‘lgan qismi soliqqa tortilmaydi.

Imtiyozdan foydalanish uchun kursni tamomlaganlikni tasdiqlovchi hujjat bo‘lishi kerak.

Ipoteka krediti bo‘yicha imtiyoz

Uy-joyni sotib olish, qurish yoki rekonstruktsiya qilish uchun olingan ipoteka krediti va uning foizlarini to‘lashga yo‘naltirilgan daromadlarga qonunchilikda belgilangan shartlar asosida imtiyoz beriladi.

Imtiyozning umumiy miqdori soliq davrida mehnatga haq to‘lash eng kam miqdorining 80 baravarigacha bo‘lishi mumkin.

Bu imtiyoz, jumladan, byudjet subsidiyasi asosida olingan ipoteka kreditlariga hamda qonunchilikda belgilangan hollarda yosh oilalarga tatbiq etiladi.

Muhim: ipoteka hisobiga olingan uy-joy davlat ro‘yxatidan o‘tkazilganidan keyin 36 oy ichida sotilsa, avval qo‘llanilgan soliq imtiyozi bekor qilinishi va soliq qayta hisoblanishi mumkin.

Boshqa soliqdan ozod daromadlar

Qonunchilikda, jumladan, quyidagi daromadlar uchun ham imtiyoz belgilangan:

• grant mablag‘lari;
• xalqaro musobaqalarda sovrinli o‘rin olgan sportchilarga beriladigan bir martalik mukofotlar;
• ayrim mehnat shartnomasi bekor qilinganda to‘lanadigan to‘lovlar;
• yaqin qarindoshlar o‘rtasida hadya qilingan aktsiya, ulush va paylar;
• paxta yig‘im-terimiga mavsumiy jalb qilingan shaxslarning daromadlari;
• qonunchilikda belgilangan tartibda berilgan ayrim xayriya va ijtimoiy yordam mablag‘lari.

Kimlarga qisman imtiyoz beriladi?

Ayrim toifadagi soliq to‘lovchilarning har oydagi daromadining belgilangan qismi soliqdan ozod qilinadi.

Ular jumlasiga:

• «O‘zbekiston Qahramoni», Sovet Ittifoqi Qahramoni va Mehnat Qahramoni unvoniga sazovor bo‘lganlar;
• urush nogironlari va qatnashchilari, shuningdek ularga tenglashtirilgan shaxslar;
• bolalikdan nogironligi bo‘lgan shaxslar;
• I va II guruh nogironligi bo‘lgan shaxslar;
• qonunchilikda belgilangan boshqa toifalar kiradi.

Imtiyoz tegishli guvohnoma, ma’lumotnoma yoki boshqa tasdiqlovchi hujjat asosida qo‘llaniladi.

Imtiyozdan qanday foydalaniladi?

Daromad solig‘i imtiyozi:

• ish beruvchiga tasdiqlovchi hujjatlarni taqdim etish;
• soliq organiga deklaratsiya yuborish;
• soliq organlarining elektron xizmatlaridan foydalanish orqali qo‘llanilishi mumkin.

Agar bir shaxs bir nechta asos bo‘yicha imtiyoz olish huquqiga ega bo‘lsa, imtiyozni qo‘llash tartibi Soliq kodeksi talablari asosida aniqlanadi.

Tavsiya: shartnoma, chek, to‘lov hujjati, guvohnoma va imtiyoz huquqini tasdiqlovchi boshqa hujjatlarni saqlab qo‘yish lozim.