Moliyaviy sanktsiya nima?

Moliyaviy sanktsiya — soliqqa oid huquqbuzarlik sodir etganlik uchun qo‘llaniladigan javobgarlik chorasi bo‘lib, pul undirish, ya’ni jarima shaklida qo‘llaniladi.

Moliyaviy sanktsiya:

• qo‘shimcha hisoblangan soliq;
• penya;
• ma’muriy yoki jinoiy javobgarlikdan farq qiladi.

Muhim: jarima qo‘llanilishi soliq to‘lovchini to‘lanmagan soliq va hisoblangan penyani to‘lash majburiyatidan ozod etmaydi.

Javobgarlik uchun ayb bo‘lishi shartmi?

Shaxs soliqqa oid huquqbuzarlikni:

• qasddan;
• yoki ehtiyotsizlik oqibatida sodir etgan bo‘lsa, aybdor deb e’tirof etiladi.

Huquqbuzarlik fakti va shaxsning aybdorligini isbotlash majburiyati soliq organi yoki huquqbuzarlikni aniqlagan boshqa vakolatli organ zimmasiga yuklanadi.

Bartaraf etilmagan shubhalar soliq to‘lovchining foydasiga talqin qilinishi lozim.

Qaysi holatlarda javobgarlik qo‘llanilmaydi?

Quyidagi holatlardan kamida biri mavjud bo‘lsa, shaxs javobgarlikka tortilmaydi:

• soliqqa oid huquqbuzarlik holati mavjud bo‘lmasa;
• shaxsning aybi bo‘lmasa;
• javobgarlikka tortish muddati o‘tgan bo‘lsa;
• Soliq kodeksida nazarda tutilgan boshqa istisno qiluvchi holatlar mavjud bo‘lsa.

Aybni istisno qiluvchi holatlarga, jumladan:

• tabiiy ofat yoki boshqa bartaraf etib bo‘lmaydigan favqulodda vaziyat;
• jismoniy shaxs kasalligi sabab o‘z harakatlarini boshqara olmagan holat;
• vakolatli davlat organining rasmiy yozma tushuntirishiga amal qilish kirishi mumkin.

E’tibor bering: rasmiy tushuntirish soliq to‘lovchi taqdim etgan noto‘g‘ri yoki to‘liq bo‘lmagan ma’lumotlarga asoslangan bo‘lsa, ushbu istisno qo‘llanilmaydi.

Asosiy moliyaviy sanktsiyalar

Soliq kodeksida har bir huquqbuzarlik uchun alohida jarima belgilangan.

Jumladan:

• soliq bazasini yashirish yoki kamaytirib ko‘rsatish — yashirilgan yoki kamaytirilgan soliq bazasining 20 foizi miqdorida jarima;
• soliqni noto‘g‘ri hisoblash yoki boshqa g‘ayriqonuniy harakat natijasida to‘lamaslik yoxud to‘liq to‘lamaslik — to‘lanmagan soliq summasining 20 foizi miqdorida jarima;
• transfert narx belgilash qoidalarini buzish natijasida soliqni to‘lamaslik — to‘lanmagan soliq summasining 40 foizi miqdorida jarima;
• nazorat-kassa texnikasi, hisobvaraq-fakturalar, soliq hisobini yuritish va boshqa talablarni buzish — huquqbuzarlik turiga qarab Soliq kodeksida belgilangan jarima.

Yashirilgan soliq bazasi bo‘yicha jarimadan tashqari, ushbu bazadan tegishli soliqlar ham qo‘shimcha hisoblanadi.

Muhim: amaldagi Soliq kodeksida soliq hisobotini kechiktirib topshirgan har bir kun uchun soliq summasining 1 foizi, ko‘pi bilan 10 foizi miqdorida umumiy moliyaviy sanktsiya belgilanmagan. Hisobotni topshirmaslik boshqa huquqiy oqibatlarga, jumladan hisobvaraqlar bo‘yicha operatsiyalarni to‘xtatish yoki ma’muriy javobgarlikka sabab bo‘lishi mumkin.

Bir nechta huquqbuzarlik sodir etilsa

Bir shaxs ikki yoki undan ortiq soliqqa oid huquqbuzarlik sodir etgan bo‘lsa, moliyaviy sanktsiya har bir huquqbuzarlik uchun alohida qo‘llaniladi.

Masalan, soliq bazasini yashirish bilan bir vaqtda nazorat-kassa texnikasi qoidalari ham buzilgan bo‘lsa, har ikki holat bo‘yicha alohida jarima belgilanishi mumkin.

Jarima qachon kamaytiriladi?

Javobgarlikni engillashtiruvchi kamida bitta holat mavjud bo‘lsa, jarima Soliq kodeksida belgilangan miqdorga nisbatan ikki baravar kamaytiriladi.

Bunday holatlarga:

• og‘ir shaxsiy yoki oilaviy sharoit;
• tahdid yoki majburlash;
• moddiy, xizmat yoki boshqa qaramlik;
• sud yoki soliq organi engillashtiruvchi deb topgan boshqa holatlar kiradi.

Shuningdek, shaxs:

• aniqlangan huquqbuzarlikdagi aybini tan olsa;
• soliq organining qarorini olgan kundan boshlab 10 kun ichida jarimani ixtiyoriy to‘lasa, jarima belgilangan miqdorga nisbatan ikki baravar kamaytiriladi.

Masalan: belgilangan jarima 20 million so‘m bo‘lsa va yuqoridagi shartlar bajarilsa, u 10 million so‘mgacha kamaytirilishi mumkin.

Jarima qachon oshiriladi?

Shaxs ilgari xuddi shunday soliqqa oid huquqbuzarlik uchun javobgarlikka tortilganidan keyin bir yil ichida uni takroran sodir etsa, bu og‘irlashtiruvchi holat hisoblanadi.

Bunday holda jarima miqdori Soliq kodeksida belgilangan miqdorga nisbatan ikki baravar oshiriladi.

Agar bir yil davomida xuddi shunday huquqbuzarlik takroran sodir etilmasa, shaxs ushbu maqsadda ilgari javobgarlikka tortilmagan deb hisoblanadi.

Javobgarlikka tortish muddati

Umumiy qoidaga ko‘ra, soliqqa oid huquqbuzarlik sodir etilgan kundan yoki tegishli soliq davri tugaganidan keyingi kundan boshlab 3 yil o‘tgan bo‘lsa, shaxs javobgarlikka tortilmaydi.

Soliq bazasini yashirish va soliqni to‘lamaslik bilan bog‘liq huquqbuzarliklar bo‘yicha muddat tegishli soliq davri tugaganidan keyingi kundan hisoblanadi.

Agar shaxs soliq tekshiruviga faol qarshilik ko‘rsatib, soliqni aniqlashga bartaraf etib bo‘lmaydigan to‘siq yaratsa, muddatning o‘tishi vaqtincha to‘xtatilishi mumkin.

Moliyaviy sanktsiya qanday undiriladi?

Yuridik shaxslar va yakka tartibdagi tadbirkorlarga nisbatan belgilangan moliyaviy sanktsiyalar soliq organi tomonidan Soliq kodeksidagi soliq qarzini undirish tartibi asosida mustaqil undiriladi.

Yakka tartibdagi tadbirkor bo‘lmagan jismoniy shaxsdan moliyaviy sanktsiya undirish masalasi soliq organining arizasi asosida sud tomonidan ko‘rib chiqiladi.

Soliq organining qarori ustidan shikoyat qilish mumkinmi?

Har bir shaxs soliq organining:

• normativ xususiyatga ega bo‘lmagan hujjati;
• qarori;
• mansabdor shaxsining harakati yoki harakatsizligi ustidan yuqori turuvchi soliq organiga yoki sudga shikoyat qilish huquqiga ega.

Shikoyat berish:

• qo‘shimcha hisoblangan soliq va yig‘imlarni undirishni;
• moliyaviy sanktsiyalarni qo‘llashni;
• shikoyat qilinayotgan qaror yoki harakat ijrosini shikoyat bo‘yicha qaror qabul qilinguniga qadar to‘xtatib turadi.

Soliq tekshiruvi natijalari bo‘yicha qaror ustidan yuqori turuvchi soliq organiga shikoyat qaror qabul qilgan soliq organi orqali beriladi.

Shikoyatni ko‘rib chiqish natijasi bo‘yicha qabul qilingan qaror shikoyat bergan shaxsga 3 kun ichida topshiriladi yoki yuboriladi.

Tavsiya: shikoyatga soliq organi qarori, tekshiruv dalolatnomasi, e’tirozlar, hisob-kitoblar va boshqa tasdiqlovchi hujjatlarni ilova qilish lozim.