Молиявий санкция нима?

Молиявий санкция — солиққа оид ҳуқуқбузарлик содир этганлик учун қўлланиладиган жавобгарлик чораси бўлиб, пул ундириш, яъни жарима шаклида қўлланилади.

Молиявий санкция:

• қўшимча ҳисобланган солиқ;
• пеня;
• маъмурий ёки жиноий жавобгарликдан фарқ қилади.

Муҳим: жарима қўлланилиши солиқ тўловчини тўланмаган солиқ ва ҳисобланган пеняни тўлаш мажбуриятидан озод этмайди.

Жавобгарлик учун айб бўлиши шартми?

Шахс солиққа оид ҳуқуқбузарликни:

• қасддан;
• ёки эҳтиётсизлик оқибатида содир этган бўлса, айбдор деб эътироф этилади.

Ҳуқуқбузарлик факти ва шахснинг айбдорлигини исботлаш мажбурияти солиқ органи ёки ҳуқуқбузарликни аниқлаган бошқа ваколатли орган зиммасига юкланади.

Бартараф этилмаган шубҳалар солиқ тўловчининг фойдасига талқин қилиниши лозим.

Қайси ҳолатларда жавобгарлик қўлланилмайди?

Қуйидаги ҳолатлардан камида бири мавжуд бўлса, шахс жавобгарликка тортилмайди:

• солиққа оид ҳуқуқбузарлик ҳолати мавжуд бўлмаса;
• шахснинг айби бўлмаса;
• жавобгарликка тортиш муддати ўтган бўлса;
• Солиқ кодексида назарда тутилган бошқа истисно қилувчи ҳолатлар мавжуд бўлса.

Айбни истисно қилувчи ҳолатларга, жумладан:

• табиий офат ёки бошқа бартараф этиб бўлмайдиган фавқулодда вазият;
• жисмоний шахс касаллиги сабаб ўз ҳаракатларини бошқара олмаган ҳолат;
• ваколатли давлат органининг расмий ёзма тушунтиришига амал қилиш кириши мумкин.

Эътибор беринг: расмий тушунтириш солиқ тўловчи тақдим этган нотўғри ёки тўлиқ бўлмаган маълумотларга асосланган бўлса, ушбу истисно қўлланилмайди.

Асосий молиявий санкциялар

Солиқ кодексида ҳар бир ҳуқуқбузарлик учун алоҳида жарима белгиланган.

Жумладан:

• солиқ базасини яшириш ёки камайтириб кўрсатиш — яширилган ёки камайтирилган солиқ базасининг 20 фоизи миқдорида жарима;
• солиқни нотўғри ҳисоблаш ёки бошқа ғайриқонуний ҳаракат натижасида тўламаслик ёхуд тўлиқ тўламаслик — тўланмаган солиқ суммасининг 20 фоизи миқдорида жарима;
• трансферт нарх белгилаш қоидаларини бузиш натижасида солиқни тўламаслик — тўланмаган солиқ суммасининг 40 фоизи миқдорида жарима;
• назорат-касса техникаси, ҳисобварақ-фактуралар, солиқ ҳисобини юритиш ва бошқа талабларни бузиш — ҳуқуқбузарлик турига қараб Солиқ кодексида белгиланган жарима.

Яширилган солиқ базаси бўйича жаримадан ташқари, ушбу базадан тегишли солиқлар ҳам қўшимча ҳисобланади.

Муҳим: амалдаги Солиқ кодексида солиқ ҳисоботини кечиктириб топширган ҳар бир кун учун солиқ суммасининг 1 фоизи, кўпи билан 10 фоизи миқдорида умумий молиявий санкция белгиланмаган. Ҳисоботни топширмаслик бошқа ҳуқуқий оқибатларга, жумладан ҳисобварақлар бўйича операцияларни тўхтатиш ёки маъмурий жавобгарликка сабаб бўлиши мумкин.

Бир нечта ҳуқуқбузарлик содир этилса

Бир шахс икки ёки ундан ортиқ солиққа оид ҳуқуқбузарлик содир этган бўлса, молиявий санкция ҳар бир ҳуқуқбузарлик учун алоҳида қўлланилади.

Масалан, солиқ базасини яшириш билан бир вақтда назорат-касса техникаси қоидалари ҳам бузилган бўлса, ҳар икки ҳолат бўйича алоҳида жарима белгиланиши мумкин.

Жарима қачон камайтирилади?

Жавобгарликни енгиллаштирувчи камида битта ҳолат мавжуд бўлса, жарима Солиқ кодексида белгиланган миқдорга нисбатан икки баравар камайтирилади.

Бундай ҳолатларга:

• оғир шахсий ёки оилавий шароит;
• таҳдид ёки мажбурлаш;
• моддий, хизмат ёки бошқа қарамлик;
• суд ёки солиқ органи енгиллаштирувчи деб топган бошқа ҳолатлар киради.

Шунингдек, шахс:

• аниқланган ҳуқуқбузарликдаги айбини тан олса;
• солиқ органининг қарорини олган кундан бошлаб 10 кун ичида жаримани ихтиёрий тўласа, жарима белгиланган миқдорга нисбатан икки баравар камайтирилади.

Масалан: белгиланган жарима 20 миллион сўм бўлса ва юқоридаги шартлар бажарилса, у 10 миллион сўмгача камайтирилиши мумкин.

Жарима қачон оширилади?

Шахс илгари худди шундай солиққа оид ҳуқуқбузарлик учун жавобгарликка тортилганидан кейин бир йил ичида уни такроран содир этса, бу оғирлаштирувчи ҳолат ҳисобланади.

Бундай ҳолда жарима миқдори Солиқ кодексида белгиланган миқдорга нисбатан икки баравар оширилади.

Агар бир йил давомида худди шундай ҳуқуқбузарлик такроран содир этилмаса, шахс ушбу мақсадда илгари жавобгарликка тортилмаган деб ҳисобланади.

Жавобгарликка тортиш муддати

Умумий қоидага кўра, солиққа оид ҳуқуқбузарлик содир этилган кундан ёки тегишли солиқ даври тугаганидан кейинги кундан бошлаб 3 йил ўтган бўлса, шахс жавобгарликка тортилмайди.

Солиқ базасини яшириш ва солиқни тўламаслик билан боғлиқ ҳуқуқбузарликлар бўйича муддат тегишли солиқ даври тугаганидан кейинги кундан ҳисобланади.

Агар шахс солиқ текширувига фаол қаршилик кўрсатиб, солиқни аниқлашга бартараф этиб бўлмайдиган тўсиқ яратса, муддатнинг ўтиши вақтинча тўхтатилиши мумкин.

Молиявий санкция қандай ундирилади?

Юридик шахслар ва якка тартибдаги тадбиркорларга нисбатан белгиланган молиявий санкциялар солиқ органи томонидан Солиқ кодексидаги солиқ қарзини ундириш тартиби асосида мустақил ундирилади.

Якка тартибдаги тадбиркор бўлмаган жисмоний шахсдан молиявий санкция ундириш масаласи солиқ органининг аризаси асосида суд томонидан кўриб чиқилади.

Солиқ органининг қарори устидан шикоят қилиш мумкинми?

Ҳар бир шахс солиқ органининг:

• норматив хусусиятга эга бўлмаган ҳужжати;
• қарори;
• мансабдор шахсининг ҳаракати ёки ҳаракатсизлиги устидан юқори турувчи солиқ органига ёки судга шикоят қилиш ҳуқуқига эга.

Шикоят бериш:

• қўшимча ҳисобланган солиқ ва йиғимларни ундиришни;
• молиявий санкцияларни қўллашни;
• шикоят қилинаётган қарор ёки ҳаракат ижросини шикоят бўйича қарор қабул қилингунига қадар тўхтатиб туради.

Солиқ текшируви натижалари бўйича қарор устидан юқори турувчи солиқ органига шикоят қарор қабул қилган солиқ органи орқали берилади.

Шикоятни кўриб чиқиш натижаси бўйича қабул қилинган қарор шикоят берган шахсга 3 кун ичида топширилади ёки юборилади.

Тавсия: шикоятга солиқ органи қарори, текширув далолатномаси, эътирозлар, ҳисоб-китоблар ва бошқа тасдиқловчи ҳужжатларни илова қилиш лозим.