Qonun ijrosi uchun kim mas’ul?

«Manfaatlar to‘qnashuvi to‘g‘risida»gi Qonunda belgilangan talab va mexanizmlarni davlat organlari hamda tashkilotlarida samarali joriy etish:

• xodimlarning huquqlari va qonuniy manfaatlarini himoya qilish;
• ularga manfaatlar to‘qnashuvi qoidalarini tushuntirish;
• manfaatlar to‘qnashuvini aniqlash va bartaraf etish;
• samarali ichki nazoratni yo‘lga qo‘yish davlat organlari va tashkilotlarining birinchi rahbarlari zimmasiga yuklatilgan.

Muhim: tashkilot rahbari manfaatlar to‘qnashuviga oid talablarni faqat hujjatlarda belgilab qo‘yish bilan cheklanmay, ularning amalda ishlashini ham ta’minlashi shart.

Respublika idoralararo komissiyasi

Qonun ijrosini muvofiqlashtirish maqsadida Respublika idoralararo komissiyasi tashkil etilgan.

Komissiyaning asosiy vazifalari:

• manfaatlar to‘qnashuvini aniqlash mexanizmlarini samarali joriy etish imkoniyatlarini tahlil qilish;
• manfaatlar to‘qnashuviga sabab bo‘luvchi holatlarni o‘rganish;
• ularni bartaraf etish bo‘yicha yagona amaliyotni shakllantirish;
• davlat organlari va tashkilotlarining axborot tizimlarini Qonun talablariga muvofiqlashtirish;
• vakolatli davlat organlarining hamkorligini muvofiqlashtirish;
• jamiyatda manfaatlar to‘qnashuvining oldini olish bo‘yicha huquqiy madaniyatni yuksaltirishdan iborat.

Korruptsiyaga qarshi kurashish agentligi va Adliya vazirligi komissiyaning ishchi organlari hisoblanadi.

Manfaatlar to‘qnashuvi holatlari qanday nazorat qilinadi?

Qonun kuchga kirganidan keyin:

• har chorakda davlat organlari va tashkilotlari kesimida manfaatlar to‘qnashuviga yo‘l qo‘yilgan holatlar tahlil qilinadi;
• bunday holatlar ko‘paygan tashkilotlarga kechiktirib bo‘lmaydigan choralarni belgilash uchun taqdimnomalar kiritiladi;
• har yarim yilda manfaatlar to‘qnashuvini aniqlash, bartaraf etish va oldini olish bo‘yicha ko‘rilgan choralar birinchi rahbarlar ishtirokida tanqidiy muhokama qilinadi.

E’tibor bering: mazkur tahlil va muhokamalar bir martalik emas, har chorakda va har yarim yilda muntazam o‘tkaziladigan nazorat mexanizmlari hisoblanadi.

Davlat organlari nimalarni o‘rganishi kerak?

Manfaatlar to‘qnashuvining oldini olish maqsadida, jumladan:

• xodimlar faoliyatida manfaatlar to‘qnashuviga olib kelishi mumkin bo‘lgan holatlar;
• o‘rindoshlik asosida ishlash;
• tadbirkorlik faoliyatida ishtirok etish;
• belgilangan cheklovlarga rioya qilinishi;
• korruptsiyaga qarshi ichki nazorat bo‘linmalarining faoliyati;
• ushbu bo‘linmalarning malakali kadrlar bilan ta’minlanganligi;
• axborot tizimlari va elektron platformalarning Qonun talablariga muvofiqligi o‘rganilishi lozim.

Elektron monitoring qanday amalga oshiriladi?

Manfaatlar to‘qnashuvi bilan bog‘liq holatlarni aniqlash va onlayn monitoring qilish uchun «E-anticor.uz» elektron platformasidan foydalanish nazarda tutilgan.

Platforma orqali, jumladan:

• mavjud manfaatlar to‘qnashuvi haqidagi xabarnomalar;
• ehtimoliy manfaatlar to‘qnashuvi to‘g‘risidagi deklaratsiyalar;
• davlat xaridlari bayonnomalari va shartnomalari;
• yuridik shaxslarning affillangan shaxslari va benefitsiarlari haqidagi ma’lumotlar;
• xodimlarga belgilangan cheklovlarga rioya qilinishi;
• elektron ma’lumotlar bazalaridagi ma’lumotlar;
• OAV, Internet va ijtimoiy tarmoqlardagi xabarlar o‘rganilishi mumkin.

Masalan: davlat xaridida g‘olib bo‘lgan tashkilot rahbari xarid komissiyasi a’zosining yaqin qarindoshi ekani elektron ma’lumotlar orqali aniqlansa, bu holat manfaatlar to‘qnashuvi alomatlari yuzasidan o‘rganiladi.

Jamoatchilik qanday ishtirok etadi?

Jismoniy va yuridik shaxslar davlat organlari va tashkilotlari xodimlari faoliyatidagi manfaatlar to‘qnashuvi haqida xabar berishlari mumkin.

Xabarga tegishli dalillar ilova qilinishi maqsadga muvofiq. Ular quyidagilardan iborat bo‘lishi mumkin:

• qaror yoki shartnoma nusxasi;
• davlat xaridi hujjatlari;
• tashkilotlar va ularning ta’sischilari haqidagi ma’lumotlar;
• qarindoshlik yoki boshqa aloqadorlikni tasdiqlovchi ma’lumot;
• yozishmalar, foto, audio yoki video;
• ochiq elektron manbalardagi ma’lumotlar.

Manfaatlar to‘qnashuvini aniqlashga dalillar bilan faol yordam bergan shaxsga qonunchilikda belgilangan tartibda undirilgan jarimaning 50 foizi miqdorida mukofot berilishi mumkin.

Muhim: mukofot xabar berilgani uchun avtomatik ravishda emas, huquqbuzarlik dalillar bilan tasdiqlanib, jarima amalda undirilganidan keyin beriladi.

Jamoatchilikka axborot beriladimi?

Respublika idoralararo komissiyasining ishchi organlari har chorakda:

• aniqlangan manfaatlar to‘qnashuvi holatlari;
• ularni bartaraf etish choralari;
• kelgusida bunday holatlarning oldini olish bo‘yicha amalga oshirilgan ishlar haqida jamoatchilikni xabardor qilib borishi kerak.

Tashkilotlarda qanday ichki hujjatlar bo‘lishi kerak?

Davlat organlari va tashkilotlarida:

• manfaatlar to‘qnashuvini tartibga solish bo‘yicha idoraviy hujjatlar;
• mavjud manfaatlar to‘qnashuvi haqidagi xabarnoma shakli;
• ehtimoliy manfaatlar to‘qnashuvi deklaratsiyasi;
• manfaatlar to‘qnashuvini hisobga olish reestri;
• xabar va deklaratsiyalarni ko‘rib chiqish tartibi;
• mas’ul bo‘linmalar va mansabdor shaxslarning vazifalari belgilanishi lozim.

Xodimlarni o‘qitish

Davlat organlari va tashkilotlari xodimlariga:

• manfaatlar to‘qnashuvini aniqlash;
• u haqda xabar berish;
• deklaratsiyani to‘ldirish;
• cheklovlarga rioya qilish;
• manfaatlar to‘qnashuvini bartaraf etish bo‘yicha tushuntirish va o‘quv mashg‘ulotlari tashkil etilishi kerak.

E’tibor bering: xodimning Qonun talablarini bilmasligi uni xabar berish va belgilangan cheklovlarga rioya qilish majburiyatidan ozod etmaydi.

Parlament va idoraviy nazorat

Oliy Majlis palatalariga davlat organlari va tashkilotlarida Qonun talablariga rioya qilinishi, shu jumladan manfaatlar to‘qnashuvining oldini olish bo‘yicha ko‘rilgan choralar ustidan parlament nazoratini amalga oshirish tavsiya etilgan.

Davlat organlari va tashkilotlari esa Qonun ijrosini ta’minlash bo‘yicha o‘z idoraviy choralarini belgilashi hamda ularning bajarilishini nazorat qilishi shart.