Кимлар назорат-касса техникасидан фойдаланиши керак?

Аҳоли билан товарлар, ишлар ёки хизматлар учун пулли ҳисоб-китобларни амалга оширадиган:

• юридик шахслар;
• якка тартибдаги тадбиркорлар;
• оилавий тадбиркорлар қонунчиликда назарда тутилган ҳолларда онлайн назорат-касса машинаси, виртуал касса ёки электрон фискал чек тизимидан фойдаланиши керак.

Ушбу талаб:

• нақд пул;
• банк картаси;
• электрон тўлов тизими;
• тўлов ташкилотининг рақамли платформаси;
• махсус QR-код орқали тўлов қабул қилинганда ҳам қўлланилади.

Муҳим: нақд пулсиз тўлов қабул қилиниши харидорга фискал чек бериш мажбуриятини автоматик равишда бекор қилмайди.

Қандай кассадан фойдаланиш мумкин?

Тадбиркорлик субъекти:

• солиқ органида рўйхатдан ўтказилган;
• давлат реестрига киритилган;
• фискал модулга эга;
• белгиланган техник талабларга жавоб берадиган онлайн назорат-касса машинаси ёки виртуал кассадан фойдаланиши лозим.

Бошқа шахс номига расмийлаштирилган касса, ҳисоб-китоб терминали ёки махсус QR-коддан фойдаланиш мумкин эмас.

Виртуал касса нима?

Виртуал касса — фискал маълумотларни шакллантириш ва солиқ органларининг ахборот тизимига юбориш имконини берувчи дастурий маҳсулот.

У телефон, планшет, компьютер ёки бошқа мос қурилма орқали ишлаши мумкин.

Виртуал касса ҳам онлайн назорат-касса машинаси каби:

• солиқ органида рўйхатдан ўтказилиши;
• ҳар бир ҳисоб-китоб бўйича фискал чек шакллантириши;
• фискал маълумотларни белгиланган тартибда узатиши керак.

Харидорга чек бериш шартми?

Товар сотилганда, иш бажарилганда ёки хизмат кўрсатилганда харидорга:

• қоғоз шаклидаги фискал чек;
• ёки унинг розилиги билан электрон чек берилиши шарт.

Электрон чек харидорга телефон рақами, электрон почта, мобиль илова ёки бошқа электрон усул орқали юборилиши мумкин.

Эътибор беринг: банк терминали берган тўлов квитанцияси ҳар доим ҳам фискал чек ўрнини босмайди. Ҳисоб-китоб солиқ органининг ахборот тизимида фискаллаштирилиши керак.

Фискал чекда нималар бўлиши керак?

Чекда, қоида тариқасида:

• тадбиркорлик субъектининг номи ва солиқ идентификация маълумотлари;
• савдо ёки хизмат кўрсатиш объекти манзили;
• чек рақами, сана ва вақт;
• товар ёки хизмат номи;
• миқдори ва нархи;
• умумий тўлов суммаси;
• тўлов шакли;
• фискал белги;
• QR-код;
• зарур ҳолларда маҳсулотнинг идентификация ёки рақамли маркировка коди кўрсатилиши лозим.

Товар ёки хизмат номи ўрнига фақат «товар», «хизмат» каби умумий ифодаларни киритиш белгиланган талабларга зид бўлиши мумкин.

Рақамли маркировкаланган товарлар

Мажбурий рақамли маркировкаланадиган товарларни чакана сотувчи тадбиркорлик субъектлари маркировка кодларини ўқийдиган қурилмалардан фойдаланиши лозим.

Булар:

• 2D-сканер;
• маълумотларни йиғиш терминали;
• маркировка кодини ўқийдиган бошқа махсус қурилма бўлиши мумкин.

Маркировка коди касса чекида тўғри акс эттирилиши ва ахборот тизимига юборилиши керак.

Касса ишламай қолса нима қилиш керак?

Назорат-касса техникаси техник носозлик туфайли ишламай қолса:

• техник хизмат кўрсатиш марказига хабар бериш;
• носозликни белгиланган тартибда қайд этиш;
• қонунчиликда рухсат этилган вақтинчалик ҳисоб-китоб ҳужжатларидан фойдаланиш;
• касса тиклангач, зарур маълумотларни белгиланган тартибда тизимга киритиш лозим.

Кассанинг носозлигини баҳона қилиб харидорга ҳеч қандай чек ёки унга тенглаштирилган ҳужжат бермаслик мумкин эмас.

Харид чеки учун кешбэк

Жисмоний шахс чакана савдо, умумий овқатланиш ёки маиший хизмат кўрсатиш объектидан олган фискал чекни солиқ органларининг махсус мобиль иловасида QR-код орқали рўйхатдан ўтказиши мумкин.

Белгиланган талабларга жавоб берадиган чеклар бўйича харид суммасининг 1 фоизи харидорга қайтарилади.

Қуйидаги тўловлар бўйича чекларга кешбэк ҳисобланмайди:

• автомобиль сотиб олиш;
• темир йўл ва авиа чипталари;
• коммунал хизматлар;
• алоқа хизматлари;
• тўлов тизимлари операторлари орқали амалга оширилган айрим тўловлар.

Муҳим: кешбэк олиш учун чек ҳақиқий, фискаллаштирилган ва бошқа шахс томонидан аввал рўйхатдан ўтказилмаган бўлиши керак.

Чек берилмаса қаерга хабар бериш мумкин?

Харидорга чек берилмаса ёки рақамли маркировкаланиши шарт бўлган товарда маркировка мавжуд бўлмаса, жисмоний шахс бу ҳақда солиқ органларининг махсус электрон тизими орқали хабар бериши мумкин.

Ҳуқуқбузарлик тасдиқланиб, жарима ундирилган тақдирда хабар берган шахсга қонунчиликда белгиланган тартибда жарима суммасининг бир қисми мукофот сифатида тўланиши мумкин.

Қандай ҳаракатлар тақиқланади?

Қуйидагиларга йўл қўйилмайди:

• назорат-касса техникасини солиқ органида рўйхатдан ўтказмасдан ишлатиш;
• харидорга фискал чек бермаслик;
• сохта ёки бошқа субъектга тегишли чек бериш;
• бошқа шахс номидаги терминал ёки махсус QR-коддан фойдаланиш;
• техник талабларга жавоб бермайдиган кассани ишлатиш;
• касса дастурига ноқонуний ўзгартириш киритиш;
• карта, электрон тўлов ёки махсус QR-код орқали тўлов қабул қилишни асоссиз рад этиш;
• товар ёки хизматнинг ҳақиқий нархини чекда камайтириб кўрсатиш.

2026 йилда қандай жарималар қўлланилади?

Назорат-касса техникаси, ҳисоб-китоб терминали, электрон тўлов тизими ёки махсус QR-кодни қўллаш мажбурий бўлган ҳолда улардан фойдаланмаслик, харидорга чек бермаслик ёки электрон тўловни қабул қилишни рад этиш:

• 5 миллион сўм жарима солишга сабаб бўлади.

Солиқ органида рўйхатдан ўтказилмаган касса техникасидан фойдаланиш:

• 7 миллион сўм жарима солишга сабаб бўлади.

Бошқа шахс номига расмийлаштирилган терминал ёки бошқа солиқ тўловчига тегишли махсус QR-коддан фойдаланиш:

• 20 миллион сўм жарима солишга сабаб бўлади.

Техник талабларга мувофиқ бўлмаган ёки хизмат кўрсатиш дастури бузилган касса техникасидан фойдаланиш:

• 20 миллион сўм жарима солишга сабаб бўлади.

Эътибор беринг: ҳуқуқбузарлик хусусиятига қараб солиқ текшируви, қўшимча солиқ ҳисоблаш ёки бошқа жавобгарлик чоралари ҳам қўлланилиши мумкин.